فرصتسوزی در عربستان
در عصر رسانه، دیگر قهرمانان تمدنی نه فاتحان سرزمین، بلکه سازندگان روایتاند. ترکیه با "قیام عثمان"، عربستان با "معاویه"، و ایران با محفل، درگیر رقابتی خاموش اما سرنوشتساز برای تصاحب ذهن و دل جهان اسلاماند. آنجا که دیگران از تاریخ، تصویر میسازند، ایران با معنویت میدرخشد. در این کارزار، حجتالاسلام قاسمیان میتوانست نماینده دیپلماسی قرآنی ایران باشد؛ اما یک کلیپ، همهچیز را وارونه کرد.
اول:در روزگاری که صحنهی رقابت قدرتها از زمین نبرد به ساحت تصویر و معنا انتقال یافته، آنکه بهتر روایت میکند، فرمانده میدان است. کشورهای اسلامی با درک این واقعیت، در حال طراحی «هویت رسانهای» برای خود هستند. کشورهای اسلامی منطقه، با بهرهگیری از ابزارهای رسانهای و هنری، رقابتی نرم و پرشتاب را برای تثبیت خود بهعنوان مرجعیت فکری و فرهنگی جهان اسلام آغاز کردهاند.این رقابت، بیسروصدا اما عمیق، آینده هویت اسلامی و ذهنیت نسلهای مسلمان را تحت تأثیر قرار میدهد. در این میان، ماجرای اخیر حجتالاسلام قاسمیان در عربستان، نمونهای هشداردهنده از تبدیل فرصت فرهنگی به تهدید رسانهای است؛ مصداقی از آنچه میتوانست باشد.دوم: ترکیهترکیه با سریال پرمخاطب «قیام عثمان» تلاش کرده چهرهای مقتدر، تمدنی و تاریخی از خود به نمایش بگذارد. این سریال تنها یک تولید هنری نیست؛ بلکه بخشی از یک سیاست کلان فرهنگی برای احیای حکومت عثمانی در جهان اسلام است. شمار بینندگان این سریال بالغ بر ۴۰۰ میلیون نفر در جهان برآورد شده و حتی موضوع پایاننامۀ دانشگاهی نیز قرار گرفته است.سوم: عربستانعربستان سعودی نیز در اقدامی مشابه، سریال «معاویه» را با بودجهای معادل ۱۰۰ میلیون دلار تولید کرد؛ اثری تاریخی با اهداف هویتی. پیام این سریال واضح است: بازتعریف تاریخ به نفع آلسعود، و ارائه چهرهای از اسلام منطبق با روایت سلفیِ مورد نظر حکومت عربستان.
چهارم: محفلدر مقابل، ایران با ساخت برنامه «محفل» توانست تصویری تازه، قرآنی و معنوی از خود در جهان اسلام ارائه دهد. این برنامه نهتنها از مرزهای مذهبی عبور کرد، بلکه با محوریت قرآن کریم، توانست مخاطبان گستردهای را در جهان اسلام جذب کند.در روزگاری که دیگران با تاریخسازی به دنبال مشروعیت هستند، ایران با معنویت و قرائتهای زنده از قرآن، خود را بهعنوان قطب فرهنگی جدیدی معرفی کرد. برنامه محفل، در قالبی متفاوت، توانست مؤلفهای تازه از هویت ایرانی_اسلامی را به جهان عرضه کند. این برنامه، نه پروژهای مذهبی در معنای مرسوم، بلکه جلوهای از «معنویت وحدتگرا» بود؛ کوششی برای ساختن ایران بهمثابه قطب قرآنی جهان اسلام.پنجم: ساموئل هانتینگتونساموئل هانتینگتون، صاحب نظریه مشهور «برخورد تمدنها»، در سفر به غرب آسیا، در پاسخ به این پرسش که کدام کشور مرکز تمدن اسلامی است، با صراحتی ناخوشایند برای غرب گفت: «ترجیح میدادم این کشور عربستان یا ترکیه باشد، اما واقعیت این است که ایران است.» این گزاره، علیرغم نگاه غربگرایانه هانتینگتون، تأییدی است بر ظرفیت عمیق تمدنی ایران در جهان اسلام.ششم: حجتالاسلام قاسمیان...در چنین شرایطی، حضور حجتالاسلام قاسمیان در عربستان، میتوانست یک حضور نمادین و بسطدهندهی همان گفتمان قرآنی باشد که در محفل معرفی شد. او میتوانست «کنشگر فرهنگی» باشد، نه «سوژه امنیتی». اما انتشار یک ویدیوی صریح، تند و تقابلی، با لحنی فاقد ملاحظات رسانهای و دیپلماتیک، موجب بازداشت وی شد و تصویری وارونه از نماینده فرهنگی ایران ساخت.
در میدان رسانه، یک جمله نادرست، میتواند یک پرونده موفق فرهنگی را تخریب کند. قاسمیان که تا دیروز نماد گفتوگوی قرآنی بود، ناگهان در نقش یک خطیبِ تقابلی ظاهر شد؛ آن هم در حساسترین نقطه جغرافیای اسلامی: عربستان.حضور قاسمیان میتوانست مؤلفهای از دیپلماسی قرآنی ایران باشد؛ فرصتی برای تداوم روایت معنوی در متن جهان اسلام. اما فقدان تدبیر رسانهای، استفاده از لحن تقابلی، و ناآگاهی از اقتضائات مکان و زمان، این فرصت تمدنی را به یک خودزنی رسانهای بدل کرد.در اتمسفر میانفرهنگی، آنکه سخن میگوید، سفیر است؛ و هر جمله، سندی بینالمللی. در این میدان، باید بیشتر اندیشید، کمتر برآشفت، و دقیقتر سخن گفت. ایران برای رقابت با پروژههای نرمِ ترکیه و عربستان، نیازمند کنشگرانی است با درک راهبردی از زبان تصویر و منطق تأثیر؛ نه فریادهای لحظهای.بیتردید، حجتالاسلام قاسمیان از جمله چهرههای مؤثر و دغدغهمند در سپهر فرهنگ دینی ایران است؛ روحانیای که با حضور در برنامههایی چون محفل، نقشی متمایز در ترویج قرآن و ایجاد گفتوگوی معنوی میانفرهنگی ایفا کرد. آنچه در ماجرای اخیر رخ داد، بازتابیست از دشواریهای پیچیده میدان روایتسازی در دوران تصویر. از درگاه الهی میطلبیم که این عالم فرهیخته، هرچه زودتر با عزت و سلامت از حبس رهایی یابد و همچنان در مسیر تبیین قرآنیِ تمدن اسلامی، منشأ اثر باشد.#حج #قاسمیان #محفل #دیپلماسی_فرهنگی 06:26 - 6 خرداد 1404