کتیبههای نفرینآمیز شاه عیلامی در چغازنبیل
در بدنه زیگورات عیلامی، کتیبههایی هر ده رج تکرار شدهاند که فرمان ساخت معبد را توسط شاه اونتاش ناپیریشا ثبت کرده و در پایان دعایی با نفرین آمده: هر کس به بنا آسیب رساند، نسلش زیر آفتاب نچرخد.
گروه اجتماعی خبرگزاری فارس: زیگورات چغازنبیل، بنای ۳۵۰۰ ساله عیلامیان در نزدیکی شوش و در دل دشتهای خوزستان، همچنان رازهای تمدن کهن ایران را فاش میکند.این سازه عظیم مذهبی در نزدیکی شوش، شهری آیینی بوده که تمامی اجزای آن برای انجام مناسک دینی طراحی شده است. چغازنبیل در اواخر قرن نوزدهم میلادی و بهطور اتفاقی کشف شد؛ زمانی که مهندسان نفت به آجری نوشتهدار برخورد کردند. بررسی همان آجرها، آغاز پژوهشهایی شد که بعدها با کاوشهای رومن گیرشمن، پرده از یکی از مهمترین شهرهای مذهبی جهان باستان برداشت.
زیگورات، که نامش از شکل زنبیلمانند و واژگون آن گرفته شده، در زیر لایههای ضخیم خاک پنهان بود. این بنای پنجطبقه، برخلاف زیگوراتهای بینالنهرین، مستقیماً از دل خاک برخاسته و تمام طبقات آن ریشه در زمین دارند؛ ویژگیای که ریشه در باورهای آیینی عیلامیان دارد. سازهای مکعبی با اضلاع برابر ۱۰۵ متر که مغز آن از خشت و نمای بیرونیاش از آجر ساخته شده است.چغازنبیل، یکی از شگفتانگیزترین آثار تاریخی ایران و جهان، در خوزستان جای گرفته و بازمانده شهر دوراونتاش، پایتخت عیلامی باستان است. این زیگورات باستانی، نخستین نمونههای معماری مذهبی جهان را به نمایش میگذارد و هر ساله هزاران گردشگر را شیفته خود میکند. اهمیت بینظیر چغازنبیل باعث شده که مسئولان، ارائه خدمات مناسب و تجربهای بهیادماندنی برای بازدیدکنندگان را در اولویت قرار دهند.معماری مذهبی چغازنبیل بر اصل «محرمیت» استوار است. هیچ ورودی مستقیمی به فضای مقدس وجود ندارد و زائر برای رسیدن به محراب باید از مسیرهایی پیچیده عبور کند؛ الگویی که بعدها نیز در معماری ایرانی تداوم یافت. معابد متعدد میان حصارهای شهر، هر یک به ایزدان و ایزدبانوان گوناگون اختصاص داشته و دارای نام و کتیبه جداگانه بودهاند.در بدنه زیگورات، کتیبههایی عیلامی هر ده رَج یکبار تکرار شدهاند؛ متونی که در آنها شاه عیلامی، اونتاش ناپیریشا، فرمان ساخت معبد را ثبت کرده و در پایان، دعایی همراه با نفرین آورده است؛ دعایی که میگوید اگر کسی به این بنا آسیب برساند، نسلش زیر آفتاب نچرخد.عاطفه رشنویی، مدیر سابق پایگاه جهانی چغازنبیل، درباره کارکرد این محوطه میگوید: چغازنبیل یک شهر کاملاً مذهبی است؛ همه فضاها برای آیینها و مناسک دینی طراحی شدهاند.
از دیگر شگفتیهای این مجموعه، سیستم پیشرفته هدایت آب باران است. آب از طریق ناودانها و لولههای سفالی به خمرههایی بزرگ منتقل میشده و بهعنوان آب مقدس نگهداری میشده است؛ تدبیری مهندسی که نشان از شناخت دقیق عیلامیان از طبیعت و محیط دارد.دقت خارقالعاده در ساخت بنا بر اساس جهات جغرافیایی، بدون کوچکترین خطا، یکی از دلایل اصلی ثبت جهانی این اثر بهعنوان نمادی از نبوغ بشری به شمار میرود. شناخت حرکت خورشید، ارتباط آسمان و زمین و نظم کیهانی، در کالبد معماری چغازنبیل بهوضوح دیده میشود.با وجود گذر هزاران سال، آجرهای زردجوش، قرمزجوش و سبزجوش این محوطه همچنان پابرجا هستند؛ هرچند شوری خاک و شرایط اقلیمی آنها را آسیبپذیر کرده است. سیاست اصلی حفاظت در این مجموعه، مرمت حداقلی و حفظ اصالت بناست.
رشنویی در این باره تأکید میکند که در چغازنبیل بازسازی نداریم؛ همه آجرهایی که دیده میشود اصیلاند و مرمت فقط برای جلوگیری از نفوذ رطوبت انجام میشود.چغازنبیل امروز نهفقط یک بنای تاریخی، بلکه سندی زنده از اندیشه، باور و مهندسی ایرانیانِ پیش از تاریخ است؛ میراثی جهانی که حفاظت از آن، نیازمند اعتباری پایدار، نیروی متخصص و توجه ملی است تا این صدای خاموش تمدن عیلام، همچنان در دل خاک ایران زنده بماند.پایان پیام/#جغازنبیل #ایران #میراث_فرهنگی 12:06 - 21 ژانویه 2026