اولین مدارس جدید ایران در دوران قاجار
در میان افکار عمومی این تصوّر وجود دارد که اولین مدارس نوین ایران، بعد از آغاز حکومت پهلوی و در دوران رضاخانی پدید آمدند؛ اما درواقع این نوع مدارس پیش از رضاخان و در عصر قاجار در ایران ایجاد شدهاند.
گروه فارس پلاس: فعالیت و نوع عملکرد رسانههای فارسی خارج از کشور و صفحات زرد فضای مجازی در سالهای اخیر، به مخاطبان و کاربران گفتهاند که اولین مدرسههای جدیدِ ایران، توسط رضاخان و در حکومت پهلوی تأسیس شدند و قبل از آن، خبری از مدرسه نبود. شبکههای فارسیزبان خارجی ازجمله مانند اینترنشنال نیز در تولید محتواهای خود درباره رضاشاه که در قالب مستند ارائه میدهند، همچنان این خط را دنبال میکنند.
بهعنوان مثال، شبکه اینترنشنال، در یکی از برنامههای خود، ادعا میکند: «مکتبخانههای ملانشین و چوب و فلک، آموزش با تکیه بر مذهب و خرافات، این همه آن چیزی بود که از آموزش و پرورش دوران قاجار به یادگار ماند... آموزش و پرورش مدرن رویایی بود بسیار دور از دسترس، رویایی که رضاشاه حتی پیش از پادشاهی در سر میپروراند».
اما «علی پورصفر» نویسنده و پژوهشگر تاریخ، میگوید: «تعلیم و تربیتِ جدید ایران، ربطی به رضاشاه ندارد. از دورۀ محمدشاه قاجار در وهله اول، مرسلین مسیحی در مناطق مختلف مسیحینشین، مدارس سطح جدید راهاندازی کردند؛ دومین مورد نیز دارالفنون است. همچنین در فاصله بین ناصرالدینشاه تا مظفرالدینشاه، سه یا چهار مدرسه اینچنانی در اصفهان و تبریز هم تأسیس شدند.
نهضت مدرسهسازی جدید در ایران، از سال ۱۳۱۵ هجری قمری [۱۲۷۶شمسی] شروع شد و در آستانۀ انقلاب مشروطه، حدود ۷۰ مدرسۀ جدید - همین که امروز به آن میگوییم مدرسه نوین – در ایران ساخته شده بود و دست کم ۱۰ تا از این مدارس را انجمن معارف تأسیس کرده بود. تا سال ۱۳۰۰ شمسی، حدود ۱۲۵۰ مدرسه طرز جدید در ایران داشتیم که ربط به رضاشاه نداشتند. ساخت مدارس جدید دخترانه در ایران، از سال ۱۳۲۷ هجری قمری [۱۲۸۷ شمسی]، آغاز شد. در سال ۱۲۹۱ شمسی، در شهر تهران، ۶۳ تا مدرسه دخترانه و حدودِ ۴هزار دانشآموز داشتیم».
درواقع باید توجه داشت که «دوره حکومت قاجار (۱۳۴۴ - ۱۲۱۰ ق / ۱۹۲۵ - ۱۷۹۵ م) همزمان است با دگرگونیهای اجتماعی و فکری در غرب و اوجگیری پیشرفتهای علمی و فنی و گسترش نیروهای استعماری اروپاییان در جهان آن روزگار. در این دوره است که دروازههای ایران بیش از پیش به روی جهانگشایان غرب گشوده و مظاهری از تمدن غرب همراه با سیاستهای استعمارگرانه آن، به میهن ما وارد شد.
دورهای که برخی از ایرانیان با حیرت و شگفتی از این پدیدههای نو استقبال کردند و فرنگیمآبی و غربدوستی رفته رفته در کشور هوادارانی یافت و جنبههایی از فرهنگ غرب از جمله آموزش و پرورش آن الگویی برای ایرانیان شد». (اقبال قاسمیپویا، مدارس جدید در دوره قاجاریه، صفحه ۱۰.)
با دنبال کردن صفحه فارس پلاس، از بهروزترین تحلیلها در حوزه سیاست داخلی و خارجی باخبر شوید. 14:08 - 3 مهر 1404