گردن دشمن را بزنید و مماشات نکنید
جنگ در منطق قرآن، عرصه تعارف و مماشات با دشمن مهاجم نیست. آیات آغازین سوره محمد(ص) با صراحت از ضرورت قاطعیت در برابر دشمنی سخن می‌گوید که برای نابودی جبهه حق به میدان آمده است و می‌فرماید که در میدان جنگ گردن دشمن را بزنید.
گروه قرآن و فعالیت‌های دینی خبرگزاری فارس: سوره محمد(ص) با ترسیم دو جبهه آغاز می‌شود، جبهه کفر و جبهه ایمان. خداوند ابتدا می‌فرماید که «الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ أَضَلَّ أَعْمَالَهُمْ» کسانی که کافر شدند و مردم را از راه خدا بازداشتند، تمام تلاش‌هایشان تباه خواهد شد.در مقابل، درباره مؤمنان آمده است «وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ... كَفَّرَ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَأَصْلَحَ بَالَهُمْ» خدا گناهانشان را می‌بخشد و کارشان را سامان می‌دهد.این تقابل، زمینه ورود به بحث جهاد است زیرا وقتی دشمن تنها به مخالفت فکری بسنده نمی‌کند و برای خاموش کردن حق دست به جنگ می‌زند، جامعه اسلامی نیز مأمور دفاع و مقابله قاطع می‌شود. از همین رو، آیه چهارم با لحنی روشن می‌فرماید که «فَإِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ» یعنی هنگامی که در میدان نبرد با کافران جنگجو روبه‌رو شدید، گردن‌هایشان را بزنید.علامه طباطبایی تأکید می‌کند که تعبیر «ضرب الرقاب» یک کنایه ادبی از وارد کردن شدیدترین ضربه نظامی برای درهم شکستن قدرت دشمن است. این فرمان، نه درباره مردم عادی، نه درباره مخالفان فکری و نه خارج از میدان جنگ صادر شده است، بلکه ناظر به رویارویی نظامی با دشمنی است که سلاح به دست گرفته و قصد نابودی جبهه حق را دارد.در حقیقت، قرآن در اینجا از مسلمانان نمی‌خواهد با دشمن مدارا کنند تا فرصت تجدید قوا پیدا کند، بلکه فرمان می‌دهد در هنگام درگیری، با قاطعیت بجنگند و اجازه ندهند دشمن قدرت خود را حفظ کند.
تا پایان نبرد، عقب‌نشینی ممنوعادامه آیه چهارم، مراحل جنگ را با دقت ترسیم می‌کند «حَتَّى إِذَا أَثْخَنْتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثَاقَ...» یعنی آن‌قدر بر دشمن فشار وارد کنید تا توان مقاومتش کاملاً از بین برود، سپس اسیران را محکم ببندید.این بخش نشان می‌دهد که هدف اسلام صرفاً کشتار نیست، بلکه شکستن قدرت جنگی دشمن است. تا زمانی که دشمن توان ادامه نبرد دارد، نرمش و مماشات معنا ندارد؛ اما وقتی شکست خورد و اسیر شد، مرحله جدیدی آغاز می‌شود. قرآن پس از پایان درگیری می‌فرماید که «فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاءً» یعنی بعد از پایان جنگ، یا از روی منت آزادشان کنید یا در برابر دریافت فدیه.این ترتیب نشان می‌دهد که اسلام حتی در سخت‌ترین میدان‌ها نیز میان زمان جنگ و زمان پس از جنگ تفاوت قائل است. شدت عمل برای هنگام نبرد است و پس از پایان درگیری، رفتار با اسیر تابع مصلحت و عدالت خواهد بود.خدا خود می‌تواند نابود کند، اما سنت الهی چیز دیگری استدر ادامه، آیه می‌فرماید که «ذَلِكَ وَلَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَانْتَصَرَ مِنْهُمْ وَلَكِنْ لِيَبْلُوَ بَعْضَكُمْ بِبَعْضٍ» خدا اگر می‌خواست، خود از دشمنان انتقام می‌گرفت؛ اما چنین نکرد تا انسان‌ها در میدان امتحان قرار گیرند.علامه طباطبایی این فراز را بسیار مهم می‌داند زیرا روشن می‌کند که جهاد، نشانه ناتوانی خدا نیست. خداوند قادر است بدون دخالت انسان، دشمنان را نابود کند، اما سنت الهی بر این قرار گرفته که حق و باطل در میدان اختیار انسان‌ها با یکدیگر روبه‌رو شوند تا ایمان، شجاعت، ایثار و صداقت مؤمنان آشکار شود. بنابراین، حضور در جبهه حق تنها یک تکلیف نظامی نیست؛ بلکه آزمونی الهی برای رشد انسان است.
شهیدان زنده‌اند و جبهه حق هرگز زیان نمی‌کندپس از بیان دستور جهاد، قرآن نگاه مؤمنان را از میدان به آخرت می‌برد «وَالَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَنْ يُضِلَّ أَعْمَالَهُمْ» خدا هرگز اعمال کسانی را که در راه او کشته شدند، ضایع نمی‌کند. در آیات بعد وعده داده می‌شود که «سَيَهْدِيهِمْ وَيُصْلِحُ بَالَهُمْ، وَيُدْخِلُهُمُ الْجَنَّةَ عَرَّفَهَا لَهُمْ» یعنی خدا آنان را هدایت می‌کند، امورشان را سامان می‌دهد و وارد بهشتی می‌کند که از پیش برایشان شناسانده است.المیزان این وعده‌ها را تنها مربوط به آخرت نمی‌داند بلکه معتقد است خداوند حتی در دنیا نیز آثار هدایت، آرامش و عزت را نصیب مجاهدان راه حق می‌کند و در آخرت، این نعمت‌ها به کامل‌ترین شکل ظهور می‌یابد.در نگاه قرآن، کسی که در راه خدا جان می‌دهد، نه شکست خورده و نه سرمایه‌اش از بین رفته است؛ بلکه سود حقیقی را به دست آورده است.اگر خدا را یاری کنید، خدا شما را یاری می‌کندآیات پایانی این بخش با یکی از امیدبخش‌ترین وعده‌های قرآن پایان می‌یابد «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ» یاری خدا به معنای یاری دین، پیامبر و جبهه حق است. هر جامعه‌ای که در این مسیر استقامت کند، مشمول نصرت الهی خواهد شد نصرتی که هم در استواری قدم‌ها، هم در پیروزی بر دشمن و هم در عاقبت نهایی جلوه می‌کند.
در مقابل، درباره دشمنان می‌فرماید که «وَالَّذِينَ كَفَرُوا فَتَعْسًا لَهُمْ وَأَضَلَّ أَعْمَالَهُمْ» سرانجام آنان سقوط، نابودی و بی‌ثمر شدن همه تلاش‌هایشان است.وعده‌ای که سوره محمد می‌دهدآیات نخست سوره محمد(ص)، تصویری کامل از منطق جهاد در اسلام ارائه می‌دهد. فرمان «فَضَرْبَ الرِّقَابِ»، دستور به قاطعیت در میدان نبرد و در برابر دشمن جنگ‌افروز است نه دعوت به خشونت بی‌ضابطه. قرآن اجازه نمی‌دهد در هنگامه جنگ با دشمنی که برای نابودی حق شمشیر کشیده است، سستی و مماشات صورت گیرد. در عین حال، همان قرآن پس از پایان نبرد، از اسیر، آزادی و رفتار انسانی سخن می‌گوید.این آیات یک پیام روشن دارند اینکه جبهه حق اگر برای خدا استقامت کند، حتی اگر شهید دهد، بازنده نیست زیرا خدا اعمالش را حفظ می‌کند، راهش را استوار می‌سازد، آرامش و هدایت نصیبش می‌کند و سرانجام، پیروزی دنیا و پاداش جاودانه آخرت را برای او تضمین کرده است. در مقابل، جبهه باطل هرچند در ظاهر قدرت‌مند باشد، عاقبتی جز تباهی، شکست و نابودی نخواهد داشت.تلاوت این آیات را که در صفحه ۵۰۷ قرآن کریم واقع است، ببینید و بشنوید.
۵ MB
00:27 - 15 تیر 1405
0 بازدید