باتلاق 7 سرطان و 2/6 میلیون مرگ در جهان
سالانه ۲/۶ میلیون مرگ در جهان به مصرف الکل منتسب است و در ایران نرخ روزانه ناشی از مصرف زیاد الکل در سه دهه گذشته ۲۴/۹ درصد افزایشیافته؛ همزمان، آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان نیز الکل را در گروه سرطانزاهای قطعی قرار داده است و یک متخصص طب اعتیاد در گفتوگو با فارس از یزد تأکید کرد: مقابله با این مسئله صرفاً با «خودکنترلی» ممکن نیست و به مداخلات فردی، خانوادگی، اجتماعی و سیاستگذاری اثربخش نیاز دارد.
به گزارش خبرگزاری فارس از یزد، سالانه حدود ۲/۶ میلیون مرگ در جهان به مصرف الکل منتسب است و ۴/۷ درصد کل مرگهای جهانی با آن ارتباط دارد؛ آماری که نشان میدهد الکل دیگر یک مسئله فردی نیست، بلکه چالشی جدی برای نظام سلامت در سراسر جهان است که سالانه میلیونها نفر را درگیر پیامدهای جسمی، روانی و اجتماعی میکند. در ایران نیز پیمایشهای ملی نشان میدهد ۶/۹ درصد بزرگسالان سابقه مصرف الکل در طول زندگی داشتهاند و ۳/۸ درصد در ۱۲ ماه گذشته نیز مصرف کردهاند؛ آماری که اگرچه در مقایسه با برخی کشورها پایینتر به نظر میرسد، اما با توجه به پیامدهای سنگین آن، نیازمند توجه جدی است.
زنگ هشدار برای نظام سلامت کشور
دادههای مطالعه بار جهانی بیماریها (GBD 2021) نیز تصویری نگرانکننده از روند آسیبهای الکل در ایران ترسیم میکند. در سال ۲۰۲۱، میزان «سالهای ازدسترفته عمر همراه با ناتوانی» یا DALY ناشی از مصرف زیاد الکل در ایران ۱۰۵/۷ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر بوده است. میزان مرگ ناشی از مصرف زیاد الکل نیز ۲/۱ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر گزارش شده است. اما نکته قابلتأمل آنجاست که از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۱، نرخ DALY حدود ۲۴/۹ درصد افزایشیافته؛ یعنی آسیبهای ناشی از مصرف زیاد الکل در این مدت نهتنها کاهش نیافته، بلکه بیشتر شده است. این روند صعودی، زنگ خطری برای نظام سلامت کشور است و نشان میدهد سیاستهای پیشگیرانه موجود نتوانستهاند به طور مؤثر با این پدیده مقابله کنند. در مردان، مصرف ۱۲ماهه ۷/۵ درصد گزارش شده است و شیوع Binge Drinking در ۱۲ ماه گذشته ۱/۷ درصد بوده است.
خطر سرطان صرفاً مختص مصرفکنندگان بسیار سنگین نیست
یکی از مهمترین تحولات علمی سالهای اخیر، تأکید بر ارتباط قطعی الکل با سرطان است. آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان (IARC)، الکل را در گروه سرطانزاهای قطعی برای انسان (Group 1) قرار داده است؛ گروهی که موادی مانند توتون و آزبست نیز در آن جای دارند. شواهد موجود ارتباط مصرف الکل را با دستکم هفت سرطان شامل سرطانهای دهان، حلق، حنجره، مری، کبد، پستان زنان و کولورکتال نشان میدهد. بر اساس برآورد IARC، در سال ۲۰۲۰ حدود ۷۴۱ هزار مورد جدید سرطان در جهان به مصرف الکل نسبت داده شد؛ معادل حدود ۴ درصد تمام موارد جدید سرطان در جهان و نکته مهم آن است که خطر سرطان صرفاً مختص مصرفکنندگان بسیار سنگین نیست و به همین دلیل، نمیتوان مصرف الکل را برای پیشگیری از سرطان «کاملاً بیخطر» دانست. این یافته، پارادایم پیشین را که مصرف کم الکل را بیخطر یا حتی مفید میدانست، به چالش میکشد.
هیچ توجیه درمانی برای مصرف الکل وجود ندارد
سالها این باور در افکار عمومی و حتی برخی منابع علمی وجود داشت که مصرف کم الکل، بهویژه شراب، میتواند از بیماری قلبی پیشگیری کند. اما مطالعات جدیدتر نشان دادهاند که بخشی از این برداشت ممکن است ناشی از خطاهای روششناختی و عوامل مخدوشکننده در مطالعات مشاهدهای باشد. یک مرور نظاممند و متاآنالیز در سال ۲۰۲۳ که ۱۰۷ مطالعه و بیش از ۴/۸ میلیون نفر را بررسی کرد، پس از اصلاح برخی سوگیریهای مهم، شواهدی از کاهش معنیدار مرگومیر کلی با مصرف کم یا متوسط روزانه الکل پیدا نکرد. به بیان سادهتر، فردی که الکل مصرف نمیکند، نباید برای برخورداری از یک فایده احتمالی قلبی مصرف الکل را آغاز کند. این یافته، یکی از رایجترین توجیهات عوام برای مصرف الکل را از اعتبار ساقط میکند.
خطر مسمومیت، تصادف، سقوط و خشونت در کمین مصرفکنندگان الکل
خطر الکل فقط به تعداد دفعات مصرف وابسته نیست؛ الگوی مصرف نیز اهمیت دارد. مصرف مقدار زیادی الکل در مدت کوتاه یا همان Binge Drinking میتواند خطر مسمومیت، تصادف، سقوط، خشونت، رفتار جنسی پرخطر و آسیبهای حاد را افزایش دهد. در پیمایش ملی ایران، شیوع Binge Drinking در ۱۲ ماه گذشته ۱/۷ درصد گزارش شده است. بنابراین «فقط آخر هفته» به خودی خود به معنی «بیخطر» بودن مصرف نیست.اختلال مصرف الکل یک اختلال سلامت استاز سوی دیگر، الکل ممکن است در کوتاهمدت احساس آرامش ایجاد کند، اما این اثر موقتی را نباید با اثر درمانی اشتباه گرفت. استفاده از الکل برای مقابله با اضطراب، افسردگی، استرس، تنهایی یا مشکلات خواب میتواند به شکلگیری یک چرخه معیوب منجر شود؛ به این معنا که فرد برای کاهش ناراحتی خود بیشتر مصرف میکند و در ادامه با افزایش مشکلات روانی، اختلال خواب و خطر وابستگی مواجه میشود. اختلال مصرف الکل یک اختلال سلامت است و نباید صرفاً به «ضعف اراده» نسبت داده شود.
اختلال در قضاوت، توجه، حافظه و تصمیمگیری
الکل مستقیماً بر مغز اثر میگذارد و میتواند قضاوت، توجه، حافظه، کنترل تکانه و تصمیمگیری را مختل کند. مصرف سنگین و مزمن نیز با تغییر در مدارهای مغزی مرتبط با پاداش، انگیزش، کنترل رفتاری و تنظیم هیجان همراه است. این موضوع بهویژه در نوجوانان و جوانان اهمیت دارد، زیرا مغز در این دوره همچنان در حال تکامل است.از این منظر و به گفته کارشناسان این حوزه، پیشگیری از شروع مصرف در سنین پایین یکی از مهمترین راهبردهای کاهش آسیب است. مصرف الکل را نباید همیشه به صورت یک رفتار منفرد دید؛ در برخی افراد، الکل در کنار مصرف مواد دیگر، دخانیات و سایر رفتارهای پرخطر قرار میگیرد. مصرف همزمان الکل و دخانیات نیز اهمیت ویژهای دارد؛ هر دو عامل بهطور مستقل با سرطان و بیماریهای مزمن ارتباط دارند و مصرف همزمان آنها میتواند خطر برخی سرطانهای سر و گردن و دستگاه گوارش فوقانی را افزایش دهد. از این رو، برنامههای پیشگیری از مصرف الکل و دخانیات میتوانند در بسیاری از گروههای هدف به صورت همزمان طراحی شوند.
شروع نکردن مصرف الکل مطمئنترین راه پیشگیری است
محمدهادی فرحزادی، متخصص طب اعتیاد و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهیدصدوقی یزد، در گفتوگوی اختصاصی با خبرگزاری فارس از یزد با تأکید بر اینکه مقابله با آسیبهای الکل صرفاً با توصیه به «خودکنترلی» امکانپذیر نیست، گفت: تجربه جهانی نشان میدهد که پیشگیری مؤثر نیازمند مجموعهای از مداخلات فردی، خانوادگی، اجتماعی و سیاستی است. شاید مهمترین تغییر در نگاه علمی به الکل این باشد که دیگر نباید سؤال را فقط اینگونه مطرح کنیم که «چه مقدار الکل زیاد است؟» بلکه باید پرسید: «چگونه میتوانیم آسیبهای ناشی از الکل را در فرد و جامعه کاهش دهیم؟» وی افزود: در سطح فردی و خانوادگی، شروع نکردن مصرف الکل مطمئنترین راه پیشگیری است؛ مصرف الکل نباید بهعنوان راهی برای مقابله با اضطراب، افسردگی، استرس یا مشکلات خواب مورد استفاده قرار گیرد؛ مصرف سنگین در مدت کوتاه، حتی بهصورت گهگاهی، میتواند خطرناک باشد؛ رانندگی پس از مصرف الکل باید بهطور کامل اجتناب شود؛ و در صورت از دست دادن کنترل مصرف، فرد نباید منتظر رسیدن به مراحل شدید وابستگی بماند و باید برای ارزیابی و درمان تخصصی مراجعه کند. درباره نوجوانان نیز تمرکز باید بر پیشگیری از شروع مصرف و جلوگیری از عادیسازی آن باشد.
علم برای شناخت مسئله و کنش جمعی برای پیشگیری در عبور از اعتیاد
این چهره علمی ادامه داد: در سطح سیاستگذاری نیز سازمان جهانی بهداشت بر اقداماتی مانند کاهش دسترسی، سیاستهای مؤثر قیمتگذاری و مالیاتی، محدودیت تبلیغات و بازاریابی، مقابله با رانندگی تحت تأثیر الکل و توسعه خدمات پیشگیری و درمان تأکید دارد.فرحزادی در پایان با اشاره به شعار سومین کنگره بینالمللی و پنجمین کنگره ملی اعتیاد و رفتارهای پرخطر که به میزبانی شهر میراث جهانی یزد برگزار شد خاطرنشان کرد: «کوشش علمی، کنش جمعی؛ راهی بهسوی جامعهای ایمن از اعتیاد و رفتارهای پرخطر» و مبارزه مؤثر با آسیبهای الکل نیز دقیقاً از همین مسیر میگذرد و علم برای شناخت مسئله و کنش جمعی برای پیشگیری از پیامدهای آن مهمترین عامل مؤثر در عبور از اعتیاد بهویژه مصرف الکل است.بر این اساس مصرف الکل دیگر یک مسئله فردی یا اخلاقی نیست، بلکه یک چالش جدی سلامت عمومی در جهان و ایران است و از این رو مقابله با آسیبهای الکل تنها با توصیه به خودکنترلی ممکن نیست؛ بلکه نیازمند ترکیبی از پیشگیری فردی، خانوادگی، اجتماعی و سیاستگذاری مؤثر است. مطمئنترین راه پیشگیری نیز، شروع نکردن مصرف و در صورت وجود مشکل، مراجعه زودهنگام برای درمان تخصصی خواهد بود.#اعتیاد #مصرف_الکل #درمان #سرطان #سلامت
20:05 - 29 شهریور 1405