تهدیدها و خطرات کوچک شدن خزر برای همسایگان
کم‌عمق شدن بزرگترین دریاچه جهان (دریای خزر) اکنون یک واقعیت انکارناپذیر است. اگرچه برخی از متخصصان آب‌شناسی به نوسانات دوره‌ای در سطح آب دریای خزر امیدوارند، اما احتمال بازگشت آن به سطوح قبلی (حداقل در این قرن) بسیار کم است.
به گزارش خبرنگار دفتر منطقه‌ای خبرگزاری فارس، کم‌عمق شدن بزرگترین دریاچه جهان (دریای خزر) اکنون یک واقعیت انکارناپذیر است. اگرچه برخی از متخصصان آب‌شناسی به نوسانات دوره‌ای در سطح آب دریای خزر امیدوارند، اما احتمال بازگشت آن به سطوح قبلی (حداقل در این قرن) بسیار کم است. کم‌عمق شدن آب در حال حاضر خسارات زیست‌محیطی و اقتصادی قابل توجهی را برای همه کشورهای حاشیه دریای خزر ایجاد می‌کند. در آینده، بخش شمالی این دریا می‌تواند به مجموعه‌ای از باتلاق‌های کوچک متعدد تجزیه شود، شوری را افزایش دهد و در طول تابستان یک دریای خزر فصلی، مشابه دریای آرال، تشکیل دهد.کاهش جریان رودخانه‌هایی که به این دریاچه دریایی تغذیه می‌کنند، به دلیل گرمایش جهانی، تغییر الگوهای باد و کاهش بارندگی در مرکز قاره اوراسیا است. انتظار اینکه انسان‌ها بتوانند بر فرآیندهای اقلیمی تأثیر بگذارند، ساده‌لوحانه است.با این حال، همچنان برای کاهش اثرات زیست‌محیطی پیرامون دریای خزر، واکنشی ضروری خواهد بود. کشورهای علاقه‌مند فوراً نیاز به تدوین مجموعه‌ای از اقدامات برای به حداقل رساندن تأثیر کم‌عمق شدن دریای خزر دارند. این اقدامات باید مدیریت منابع آب فرامرزی، تطبیق زیرساخت‌های ساحلی با تغییرات سطح آب، احیای اکوسیستم، تنوع‌بخشی به اقتصادهای ساحلی و توسعه نظارت بر خط ساحلی را در بر گیرد.خطرات اصلی برای قزاقستان با فرآیندهای زیر مرتبط است:1. زیست‌محیطی: کاهش منابع غذایی در زیستگاه‌های ماهیان خاویاری و فک خزری؛ تخریب تالاب‌های ساحلی.2. زیرساخت: کاهش عمق بنادر، خرابی تأسیسات و خطوط لوله ساحلی، تأثیر بر ظرفیت نمک‌زدایی (به‌ویژه در بندر آکتائو).
3. اجتماعی-اقتصادی: کاهش شیلات و اشتغال، تهدید مدیریت آب و امنیت انرژی در مناطق آتیرائو و مانگیستائو.رودخانه‌های ولگا و کوهستانی قفقاز بخش عمده‌ای از آب دریای خزر را تأمین می‌کنند، اما قزاقستان نیز می‌تواند سهم قابل توجهی در نظارت و حفظ تعادل زیست‌محیطی داشته باشد. جریان ورودی رودخانه‌های اورال و امبا تأثیر قابل توجهی دارد، کاهش آن بیش از ۱۵٪ از میانگین بلندمدت نشان دهنده تضعیف تعادل آب است.علاوه بر روان آب رودخانه‌ها، وضعیت اکولوژیکی اکوسیستم‌های ساحلی نیز مهم است. پایداری این اکوسیستم‌ها در درجه اول به تالاب‌ها بستگی دارد که به عنوان بیوفیلتراسیون و محل تخم‌ریزی عمل می‌کنند. کاهش ۱۰ درصدی مساحت آنها در یک دوره پنج ساله باید نشانه نگران‌کننده‌ای از تخریب محیط زیست تلقی شود.یکی دیگر از شاخص‌های مهم، آلودگی رسوبات کف دریا به فلزات سنگین و فرآورده‌های نفتی است. غلظت‌های بیش از حداکثر سطح مجاز در بیش از ۲۵٪ از نمونه‌های جمع‌آوری‌شده، نشان‌دهنده تجمع آلاینده‌های مزمن در سیستم و تهدیدی برای سلامت مردم محلی است.قزاقستان برای بهبود بهره‌وری مصرف آب در آبیاری، از جمله نوسازی کانال‌های آبیاری در مناطق غربی، تغییر به آبیاری قطره‌ای و اجرای مشوق‌های اقتصادی برای تولیدکنندگان کشاورزی (قیمت‌گذاری تأمین آب بر اساس اجرای فناوری‌های صرفه‌جویی در مصرف آب) به سرمایه‌گذاری نیاز دارد. اجرای چنین اقداماتی، تقاضای آب شیرین را کاهش داده و به طور غیرمستقیم از تعادل آب منطقه‌ای حمایت می‌کند.
همچنین لازم است فهرستی از زیرساخت‌های ساحلی آسیب‌پذیر تهیه شود: برنامه‌هایی برای جابجایی تأسیسات حیاتی (خطوط برق، جاده‌ها، بنادر) یا تطبیق آنها (سدها، دیوارهای ساحلی، توسعه اسکله‌ها) تدوین شود. علاوه بر این، سیستم‌های نمک‌زدایی و تأمین آب برای شهرهای ساحلی باید بررسی شوند و آسیب‌پذیری کارخانه‌های نمک‌زدایی موجود در برابر افت سطح دریا و افزایش شوری ارزیابی شود. به طور کلی، برنامه‌ریزی توسعه فضایی برای شهرهای ساحلی باید سناریوهای «عقب‌نشینی» دریای خزر را در نظر بگیرد.قبل از بحث در مورد هرگونه همکاری بین‌المللی، قزاقستان باید یک مرکز پایش ملی برای حوزه دریای خزر ایجاد کند که با سیستم رصد بین‌المللی شامل داده‌های ماهواره‌ای، ایستگاه‌های هیدرولوژیکی و تحقیقات بیولوژیکی ادغام شده باشد. همچنین باید مجموعه‌ای از شاخص‌های کلیدی (سطح دریا، شوری آب، ذخایر ماهیان خاویاری، عمق بنادر و غیره) را تدوین کرده و حداقل سالی یک بار گزارش‌هایی در مورد آنها منتشر کند.
08:12 - 27 مهر 1404
1 بازنشر
3008 بازدید