امتیازدهیهای ظریف در برجام که باعث تعجب روسها شد
در خلال مذاکرات هستهای که منجر به توافق برجام شد تیم مذاکره کننده هستهای دولت روحانی امتیازاتی به طرف مقابل داد که باعث تعجب برخی ازطرفهای 1+5 از جمله روسها شده بود.
گروه فارس پلاس: مذاکرات هستهای ایران با اعضای 1+5 دارای ابعاد و جزئیات مختلفی است که بررسی هر یک از این موارد در جای خود نکات مهمی را درباره چگونگی رسیدن این سند توافق به جایگاهی امروز آن که «ولی الله سیف» رئیس کل بانک مرکزی در دولت حسن روحانی دستاورد آن را «تقریبا هیچ» قلمداد کرد، را روشن میکند.اما در این حین مواردی از جمله اعطای برخی امتیازات از سوی تیم مذاکره کننده ایرانی به ریاست ظریف اتفاق افتاد که باعث تعجب برخی طرفهای درگیر در این مذاکرات از جمله روسها و بحث برانگیز شد. ماجرای تحریمهای تسلیحاتی ایران و امتیاز 5 ساله به غرب
در روزهای داغ مذاکرات هستهای ایران و شش کشور قبل از شکل گیری برجام یک وقفه و کش و قوس در مذاکرات ایجاد شد که منجر یک بن بست چند روزه شد اما بعد ازآن برجام شکل گرفت. موضوعی که چند روز بعد از آن «سرگئی لاوروف» وزیر خارجه روسیه پرده از راز آن برداشت و عنوان کرد: « ما و چین میخواستیم تحریمهای تسلیحاتی لغو شود، اما علیرغم حمایت ما، خود تیم ایرانی موافقت کردند که تحریمها تا ۵ سال ادامه یابد! در نهایت، همکاران ایرانی ما که طبیعتا در این مورد تصمیم گیرنده اصلی بودند، موافقت کردند که در این مورد معامله کنند. طبیعتا ما و چین با توجه به اینکه ایران با آن موافق بود، از آن حمایت کردیم. در این دوره، تسلیحاتی که به ایران داده میشود باید تحت نظارت شورای امنیت سازمان ملل باشد.»
گفتنی است در همان چند روزی که مذاکرات به بنبست خورده بود، رسانههای خبرهایی از ترک هتل محل مذاکرات توسط نمایندگان روسیه و چین منتشر کردند.حدود یک سال بعد، «سرگئی ریابکوف»، معاون وزیر خارجه روسیه و مذاکره کننده ارشد روسیه در توافق هستهای ایران با شش کشور دیگر، در مصاحبه با گفت:«این موضوعی پنهان نیست که روسیه طی مذاکرات هستهای حامی رفع تحریمهای تسلیحاتی ایران در زودترین موعد ممکن بود، ما حتی در مقاطعی پیشنهادهایی را تدوین کردیم که براساس آن تحریم تسلیحاتی یک ماه پس از اجرای برجام رفع شود، اما نتیجه متفاوت بود.»
در همین راستا، «وندی شرمن»، مذاکره کننده ارشد آمریکا در مذاکرات هستهای با ایران، در مصاحبهای با پروژه «راشا مترز» در دانشگاه هاروارد گفت: «یکی از نقاط واگرایی و اختلاف ما و روسها که البته در اواخر مذاکرات بر روی میز گذاشته شد، قطعنامه سازمان ملل در خصوص تحریم موشکی و تسلیحاتی بود. روسیه معتقد بود که نباید هیچ محدودیتی بر روی موشک و تسلیحات باشد. آنها هیچ محدودیتی را بر روی موشکهای خودشان نمیخواستند و البته فکر میکردند که چنین محدویتی نباید بر ایرانیان هم اعمال شود. نهایتاً بر سر این موضوع مصالحه کردیم.»
جالب است که بعد از 5 سال که از موعد تحریمی ایران گذشت، حسن روحانی رئیس جمهور وقت آن را پای گشایشهای برجامی فاکتور کرد. روحانی با اشاره به اینکه در توافق ژنو و قبل از برجام حسابهای بانکی و اموال ما آزاد شد، بیان داشت: «یکی از آثار این تلاشها برداشته شدن تحریم تسلیحاتی بود. ما در توافق برجام دو مقطع داریم. یکی مقطع ۵ ساله است که تحریم تسلیحاتی برداشته میشود و یک مقطع ۸ ساله و ۱۰ ساله است که کل محدودیتها برداشته میشود.ما الان به مقطع اول که باید تحریم تسلیحاتی برداشته شود، رسیدیم.»
ماجرای مکانیسم ماشه و ابتکار ظریف علیه برجام
یکی از موارد دیگری که باعث تعجب مقامات روسیه در برجام شد موضوع اسنپبک بود. درحالی که سه کشور اروپایی با همین اهرم مکانیسم ماشه سعی کردند زودتر از موعد مقرر در برجام تحریمهای سازمان ملل را دوبار بازگردانند، موضوع قرار گرفتن اسنپبک در برجام مورد توجه قرار گرفت وسئوالاتی را ایجاد کرد که این مکانیسم که حتی حق وتو دو کشور چین و روسیه به عنوان دو عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل راعلیه منافع ایران از آنان گرفت چگونه با این شرایط به روند توافق برجام اضافه شد.«سرگئی لاوروف» وزیر خارجه روسیه در اظهاراتی با اشاره به برخی اتهامات درباره اینکه روسیه در ایجاد مکانیسم ماشه دست داشته هر گونه دخالت مسکو در گنجانده شدن اسنپ بک در متن توافق برجام را رد کرد. موضوعی که از سوی ظریف مطرح شده بود.
لارووف در پاسخ به سوالی در رابطه با اظهارات اخیر «محمد جواد ظریف» وزیرخارجه اسبق ایران در رابطه با اینکه روسیه در دوران ریاستجمهوری «حسن روحانی» رئیس جمهور اسبق تلاشها برای احیای توافق هستهای را تضعیف کرده بود، گفت: «همگان میدانند که روسیه هرگز از موضع ثابت و اصولی خود در حمایت از آن توافق، از جمله قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل، منحرف نشده است. من دقیقا نمیدانم آقای ظریف به چه چیزی اشاره داشته است. مکانیزم اسنپ بک در تصمیمات شورای امنیت منحصربهفرد است، زیرا به هر عضو اجازه میدهد بهصورت یکجانبه فعالسازی تحریمها را آغاز کند و هیچکس نتواند آن را متوقف کند. این بند در واقع در مرحله نهایی مذاکرات، مستقیما میان ظریف و کری مورد توافق قرار گرفت». لاوروف بیان کرد: «صادقانه بگویم، ما از این موضوع شگفتزده شدیم. اما اگر شرکای ایرانی ما این فرمول را که صادقانه بگویم یک دام حقوقی بود، پذیرفتند، ما دلیلی برای مخالفت نداشتیم».
سخنان وزیر خارجه روسیه در حالی است که پیشتر از وی «علی اکبر صالحی» وزیر اسبق امور خارجه ایران و رئیس وقت سازمان انرژی اتمی فاش کرد: «روسیه همان زمان که مکانیسم ماشه در برجام طراحی شد، متوجه شد که این بند بهطور زیرکانهای حق وتوی اعضای دائم شورای امنیت را دور میزند و هیچ کشوری، حتی مسکو و پکن، توان متوقفکردن آن را ندارد. روسیه آن زمان اعتراض کرد که این حق وتوی ما را زیرسوال میبرد. البته روسیه به دلیل انکه حق وتویش با چالش مواجه میشد و نگرانی از اینکه این یک رویه بین المللی بشود، نگران بود اما حالا همین مکانیزم برای ایران چالشزا شده است.»
ماجرای عجیب فرانچسکو از زبان ظریف
موارد عجیب در برجام که باعث تعجب دیگر کشورهای حاضر در این مذاکرات شده است یک طرف مسئله بود. این در شرایطی بود که کار برجام به جایی کشیده بود که خود ظریف مطرح میکند که برخی از طرفهای غربی دخالتهایی آشکار در متن برجام کردند که در رقم خوردن سرنوشت تراژیک آن بسیار تاثیرگذار بود که ظریف اذعان میکند که درباره این موارد بیخبر بوده است. ماجرای فرانچسکو به عنوان کارمند اتحادیه اروپایی از جمله این موارد است.ظریف چندی پیش در یک مصاحبه ویدئویی مطرح کرده بود که « روز آخر مذاکرات برجام به سفارش شخصی بهنام فرانچسکو که کارمند مالی اتحادیۀ اروپا بود، تغییراتی در ضمیمۀ برجام اعمال شد ولی فرصت نکردند به من بگویند! او گفته بود که اگر ما در متن بنویسیم «لغو» برای قطعنامههای اتحادیه اروپا، روز اجرائیشدن برجام مجبور میشویم تحریمهای غیرهستهای را دوباره تصویب کنیم و این قیافه خوبی ندارد.»
وی اضافه کرد: «لذا در روز آخر که همه ما درگیر هزار تا کار بودیم، متنهای مختلف باید نوشته میشد، در سه چهار جا این کلمه تعلیق به پیشنهاد کارشناس مالی اتحادیه اروپا (آقایی به نام فرانچسکو اگر اشتباه نکنم، اسمش کوچیکش، فامیلیاش هم ایتالیایی بود، یادم نیست، از این فامیلیهای عجیب) به یک همکار خوب من گفته بود، بسیار مدیر برجستهای است و ایشان هم اجتهاد کرده بود و گفته بود اشکال ندارد(!) نه به من خبر داده بود و نه به آقای دکتر عراقچی و آقای دکتر روانچی. این بعد از این هست که ما متنها را خواندیم و تأیید کردیم. من متن برجام را خواندم ولی بعداً هرچه اضافه شد دیگر نخواندم! »
با دنبال کردن صفحه فارس پلاس، از بهروزترین تحلیلها در حوزه سیاست داخلی و خارجی باخبر شوید. 20:08 - 5 آبان 1404