چگونه مدل سازی ذهنی می تواند نگاه ما به خودمان را تغییر دهد؟
نگاه کردن به ذهن بهعنوان مجموعهای از فرایندهای قابل اصلاح، میتواند تصور ما از خطا و ناتوانی را تغییر دهد و کودکان را به خودشناسی و خودبازاندیشی بیشتر سوق دهد. مقالاتی از ماروین مینسکی – فصل شش
ماروین مینسکی یکی از بنیانگذاران پژوهش در زمینه هوش مصنوعی، علوم شناختی و نیز تربیت است. در کتاب «ذهنهای خلاق: ماروین مینسکی در باب آموزش»، برای نخستین بار شش جستار مینسکی درباره کودکان، یادگیری و نقش بالقوه رایانهها در مدارس برای غنیسازی رشد کودکان، گردآوری شده است. پنجره تربیت فارساین کتاب به تدریج ترجمه و در قالب سلسله یادداشت هایی به تدریج در پنجره تربیت ارائه شد و این مجموعه اکنون با انتشار آخرین یادداشت به پایان می رسد. این یادداشت، مربوط به قسمت پایانی فصل ششم کتاب مینسکی است و به بررسی درباره این پرسش می پردازد که چگونه مدل سازی ذهنی می تواند نگاه ما به خودمان را تغییر دهد؟
آیا تصور«ماشین بودن» انسان به ما کمکی می کند؟بسیاری از مردم عمیقاً باور دارند که داشتن تصویری مکانیکی از خود، به احساس ناامیدکنندهای از ناتوانی میانجامد—زیرا چنین برداشتی ظاهراً به این معناست که انسان محکوم است همانگونه که هست باقی بماند و هیچ کاری از دستش برنمیآید. اما من دقیقاً استدلالی برعکس ارائه میکنم: دیدنِ خود بهمثابه نوعی ماشین میتواند اندیشهای رهاییبخش باشد—زیرا هر چیزی را که در خود نمیپسندید، شاید ناشی از یک باگ (خطای ذهنی) باشد که بتوان آن را اصلاح کرد.
برای نمونه، این جفت تصویرهای ذهنی از خود را با هم مقایسه کنید:- «من در ریاضی خوب نیستم.» — در فرایندهای نمادینِ من چند باگ وجود دارد.- «من خیلی باهوش نیستم.» — برخی از برنامههای ذهنی من نیاز به بهبود دارند.- «من از این درس خوشم نمیآید.» — اهداف فعلی من به اولویتبندیِ بهتری نیاز دارند.- «من گیج شدهام.» — شاید برخی از فرایندهای ذهنی من با یکدیگر در تعارضاند.
«مال من» به جای «من»؛ راهی برای دیدن اجزای ذهناگر خود را برحسب «من» تصور کنید، آنگاه خود را همچون موجودی یگانه خواهید دید که اجزایی برای تغییر دادن یا بازآرایی ندارد. اما استفاده از «مالِ من» میتواند کمک کند تا خود را مجموعهای از اجزا تصور کنید؛ اجزایی که میتوانند دگرگون شوند و در نتیجه امکان میدهند تغییرات مشخصی را تصور کنید که شاید شیوههای اندیشیدن شما را بهبود ببخشند. به بیان دیگر، اگر بتوانید ذهن خود را همچون دستگاهی متشکل از سازوکارهایی بالقوه قابل تعمیر بازنمایی کنید، آنگاه میتوانید به راههای اصلاح آن نیز بیندیشید. برای مثال، ممکن است بتوانید برخی باگها یا کاستیها را در سازوکارهایی که برای کارکردهای روزمرهی زیر به کار میبرید تشخیص دهید:- مدیریت زمان - سازماندهی جستوجوها - تقسیم مسئلهها به بخشهای کوچکتر - انتخاب شیوههای مناسب برای بازنماییِ امور - ساختن نقشههای شناختیِ مناسب - تخصیص حافظهی کوتاهمدت - انجام دادن «تخصیص اعتبار» به شیوهای درست
خودبازاندیشی؛ مهارتی که شاید بتوان آن را آموزش دادبه نظر میرسد برخی کودکان در انجام چنین خودبازاندیشیهایی از دیگران تواناترند. آیا میتوان این مهارت را آموزش داد؟ شاید؛ اما احتمالاً هنوز این کار کاملاً عملی نیست، زیرا ما هنوز شناخت کافی از سازوکارهای ذهن انسان نداریم. با این حال، نوع پروژههایی که بر پایه سایبرنتیک، علوم رایانه، رباتیک و هوش مصنوعی طراحی می شوند و در یادداشت قبلی به آن اشاره شد (سایبرنتیک چگونه شیوه آموزش و تفکر کودکان را تغییر می دهد؟) میتواند ما را به آن هدف نزدیکتر کند، زیرا ابزارهای بیشتری در اختیار کودکان میگذارد تا تصویرهای بهتری از خود بسازند.سخن پایانیدر کتاب «ذهنهای خلاق: ماروین مینسکی در باب آموزش»، مینسکی در شش جستار، از زوایای مختلف به این پرسش می پردازد که آموزش چگونه می تواند به جای انتقال صرف اطلاعات، قدرت ابتکار و شیوه های بهتر فکر کردن را در کودکان پرورش دهد.در این جستارها، ماروین سه نکته اصلی را مطرح میکند. نخست آنکه الگوها و منتورها — که ماروین آنها را «نقشپذیرنده» مینامد — اهمیتی حیاتی دارند. درونیسازی شیوههای فکری دیگران، برای تبدیلشدن به یک متفکر خوب، امری بنیادین است. دوم آنکه تفکر درباره تفکر خود و ترسیم نقشههای شناختیِ صریح از آنچه میآموزیم، باید بخشی از آموزش کودکان باشد. و سوم آنکه هر فرد باید در دوره ابتدایی زندگیاش — در دبیرستان یا حتی دبستان — این فرصت را بیابد که در زمینهای متخصص شود؛ همانگونه که خودِ ماروین چنین فرصتی داشت (پس گفتار فصل 6).
امیدواریم انتشار تدریجی این مقالات توانسته باشد تصویری منسجمتر از نگاه یکی از چهرههای اثرگذار علوم شناختی و هوش مصنوعی به مسئله آموزش و آینده یادگیری ارائه کند.این مطلب فصل شش کتاب « Inventive Minds: Marvin Minsky on Education» است که توسط ماروین مینسکی، شیاو شیاو نوشته شده و در سال 2019 منتشر شده است و توسط چت جی پی تی ترجمه و ویرایش شده، ضمن ویرایش بعدی به کوشش منصوره ایران نژاد.انتهای پیام/از شما صاحبنظر گرامی در حوزه تعلیم و تربیت هم دعوت می کنیم، از نویسندگان، ممیزان و اعضای هیئت تحریریه پنجره تربیت باشید. برای ارسال مطالب و عضویت در هیئت تحریریه، از طریق ارسال پیام به تحریریه پنجره در بخش پیامهای محیط فارس، یا ایمیل FarsPanjarehTarbiat@gmail.com مکاتبه فرمائید.#روانشناسی_شناختی، #خودشناسی، #خودبازاندیشی، #مدلسازی_ذهن، #علوم_شناختی، #هوش_مصنوعی، #سایبرنتیک، #آموزش_کودکان
18:58 - 22 شهریور 1405
0 بازدید