روایت‌های ناگفته از شهید ستاری؛ نیروی هوایی ارتش چگونه متحول شد

شهید منصور ستاری با نبوغ و ابتکار، نیروی هوایی ایران را در اوج جنگ هشت‌ساله متحول کرد؛ از بازسازی سازمان، کاهش نیروهای زائد تا مهندسی معکوس هواپیماها و خودکفایی کامل در شرایط تحریم.

گروه سیاسی خبرگزاری فارس: در این میزگرد، به سراغ یکی از مهم‌ترین تجربه‌های راهبردی جمهوری اسلامی ایران در حوزه دفاع هوایی می‌رویم؛ تجربه‌ای که با نام شهید سرلشکر خلبان منصور ستاری گره خورده است. فرمانده‌ای که در یکی از پیچیده‌ترین مقاطع تاریخی کشور، نیروی هوایی را از یک وضعیت وابسته و محدود، به سمت خوداتکایی، بازآفرینی توان رزمی و بازتعریف مأموریت‌های راهبردی هدایت کرد.شهید ستاری، فراتر از یک فرمانده عملیاتی، معمار یک مدل مدیریتی بومی در شرایط تحریم و فشار حداکثری بود؛ مدلی که بر پیوند دانش، صنعت، نیروی انسانی متخصص و تصمیم‌گیری شجاعانه استوار شد و توانست نیروی هوایی را به یکی از ستون‌های بازدارندگی کشور تبدیل کند.در این نشست، با حضور همرزمان شهید ستاری، تلاش می‌کنیم به‌صورت دقیق و مستند، ابعاد مختلف این الگوی فرماندهی را بررسی کنیم؛ از نحوه مواجهه با تهدیدات کلاسیک و نوین، تا چگونگی تبدیل محدودیت‌ها به فرصت و ایجاد زیرساخت‌های پایدار قدرت هوایی.این میزگرد صرفاً روایت گذشته نیست؛ بلکه تلاشی است برای استخراج درس‌های راهبردی قابل‌کاربرد برای امروز و آینده؛ در دورانی که جنگ‌ها بیش از هر زمان دیگر، ترکیبی، فناورمحور و وابسته به تصمیم‌سازی‌های هوشمندانه هستند و تجربه فرماندهانی چون شهید ستاری می‌تواند چراغ راه سیاست‌گذاران و فرماندهان نسل جدید باشد.امرای بازنشسته ایرج عصاره، جعفر عمادی و سید اسماعیل موسوی از تجربیات نزدیک همکاری خود با شهید ستاری روایت کرده‌اند.

* ماجرای یک بازرسی سرزده از پایگاه نهم شکاری در ابتدا، امیر سرتیپ دوم خلبان جعفر عمادی که در دوره فرماندهی شهید ستاری بر نیروی هوایی ارتش، فرماندهی پایگاه نهم شکاری بندرعباس را برعهده داشته، روایت‌هایی را بیان می‌کند.فارس: امیر لطفا در ابتدا خاطره‌ای از امیر خلبان شهید منصور ستاری بفرمائید.عمادی: در یکی از مأموریت‌هایی که ایشان داشتند و پایگاه‌های مختلف را سر می‌زدند، در مراجعت به تهران، ناخودآگاه تصمیم می‌گیرند به خلبان بگویند مسیر را عوض کند و به بندرعباس برگردد. در آن زمان من فرمانده پایگاه هوایی بندرعباس بودم.ما در دفتر نشسته بودیم که از طریق پست فرماندهی اعلام کردند یک فروند هواپیمای VIP در حال ورود است. طبق روال، پست فرماندهی باید در جریان باشد که چه کسی وارد می‌شود. پرسیدیم چه کسی است؟ گفتند اطلاع نداریم، فقط گفتند یک هواپیمای VIP در راه است. با ستاد تماس گرفتیم؛ آن‌ها هم چیزی نگفتند و در جریان نبودند.از پایگاه‌های نزدیک مثل شیراز و چابهار هم پرسیدیم آیا مهمانی دارند که قرار است به بندرعباس بیاید؟ گفتند خیر. گویا هواپیما از بوشهر بلند شده بود. گفتیم اشکالی ندارد، به برج گفتیم وقتی هواپیما به فاصله ۵۰ یا ۶۰ مایلی رسید، به ما اطلاع بدهند.

سوار ماشین شدم و به رمپ پروازی رفتم. هواپیما نشست و به سمت ما آمد. ابتدا فکر کردم هواپیمای کشوری است، اما دیدم به سمت بخش نظامی می‌آید. آرام‌آرام که نزدیک شد، دیدم شهید ستاری است. سلام و احوالپرسی کردیم. گفت: «مهمان نمی‌خواهد.» گفتم: «شما خودتان منزل هستید، مهمان نیستید.»ایشان همراهانی داشتند و به آن‌ها توجیه کرده بودند که هر جا دلشان خواست، فرود بیایند. با دو سه نفر از بچه‌ها تماس گرفتیم و گفتیم معاونت‌ها و فرمانده‌ها بیایند به رمپ پروازی و مجموعه خودشان را تحویل بگیرند؛ معاونت عملیات، لجستیک، پشتیبانی و سایر معاونت‌ها.شهید ستاری خودش پشت فرمان نشست و حرکت کردیم. رفتیم دفتر. داخل دفتر شروع کرد به دستور دادن. آن موقع بحث سامانه S-200 و مسائل مربوط به آن مطرح بود؛ دستور داد محل مناسبی مانند پناهگاه پیش‌بینی شود و چند دستور دیگر هم داد. ما هم اطاعت کردیم.بعد از آن با انجام پذیرایی، ناهار میل کردند و حدود ساعت پنج یا شش عصر هواپیما آماده شد و از زمین بلند شد. عواملش را از قبل گفته بود که فلان ساعت آماده باشند. در عرض دو سه ساعت، دستورات خیلی تندی به ما داده بود و ما هم اطاعت کرده بودیم.

بعد از رفتن ایشان، گفتیم یک جلسه می‌گذاریم، معاونت‌ها و فرمانده‌ها را دعوت می‌کنیم تا دستورات داده‌شده را پیگیری کنیم. هواپیما حدود ساعت پنج و ربع بلند شد و در تهران نشست. از بندرعباس تا تهران حدود یک ساعت و ربع تا یک ساعت و نیم طول می‌کشد.به محض اینکه در تهران فرود‌ آمد، ایشان از رمپ پیاده شده و رفته بود سراغ پروژه‌های مختلفی که در مهرآباد داشت؛ مثل یاشی، اوج و نقاط دیگر. همان موقع به آقای شریفی آجودان و رئیس دفتر خود گفته بود از من به عنوان فرمانده پایگاه پیگیری کند.حدود یک ساعت و ربع تا یک ساعت و نیم بعد، آقای شریفی تماس گرفت. آن زمان از داخل دیسپچ با تلفن داخلی تماس گرفت. گفت: «تیمسار می‌پرسه تا حالا چی کار کردی؟» گفتم: «والا ما تازه داریم ظرف‌های شما رو می‌شوریم! اجازه بدید ظرف‌ها رو بشوریم. چشم، درخدمتیم»تماس تمام شد. گوشی را که گذاشتم، بلافاصله عوامل را صدا زدم و گفتم بیایند دفتر. گفتم تیمسار دستوراتی درباره پدافند به‌خصوص S-200 داده‌اند، مشکلات پدافند به همین دلیل فرمانده پدافند هم باید بیاید و این مشکلات باید بررسی شود. اما، ۱۰ یا ۱۵ روز بعد دیگر کسی از ما هیچ پیگیری نکرد در حالی که یک ساعت و نیم بعد از ما پیگیری کرده بودند.

06:35

۲۲ MB

آنجا بود که فکر کردم حتما یک اتفاقی رخ داده. باید تماس بگیرم و سوال کنم. تماس گرفتم، گوشی را شریفی آجودان تیمسار پاسخ داد. سلام و احوالپرسی شد، گفتم می خواهم با تیمسار صحبت کنم،‌ او گفت: «نه، نه… ایشان از وزارت دفاع آمده، خیلی خسته است، ناراحت است و از شما دلخور است.» به او گفتم: «چرا از من دلخور است،‌ او گفت بالاخره از شما دلخور است.» گوشی را گذاشتم، اما طاقت نیاوردم. گفتم حتما اتفاقی افتاده، به همین دلیل از خط دیگر تماس گرفتم. ده دقیقه، یک ربع صبر کردم. می‌خواستم آن روز دیگر زنگ نزنم، ولی نتوانستم.دوباره تماس گرفتم. گوشی را برداشتند و گفتم می‌خواهم با تیمسار صحبت کنم. گفت گوشی دستت باشه، احساس کردم بعد از چند لحظه خود تیمسار گوشی را برداشت. آن موقع، هر وقت کسی را روی استندبای می‌گذاشتند، آهنگ «امام علی» پخش می‌شد. مدت انتظار برای من خیلی طولانی شد؛ شاید پنج تا ده دقیقه، ولی برای من مثل نیم ساعت گذشت.بالاخره تیمسار گوشی را برداشت. گفتم: «والا دو سه تا مطلب داشتم خدمت‌تون عرض کنم، ولی این آهنگ امام علی منو برد تو حال و هوای دیگر و فراموش کردم. اگر اجازه بدید خداحافظی می‌کنم، یک مرحله دیگه زنگ می‌زنم و گزارش پیشرفت کار رو می‌دم.»

گوشی را قطع کردم. به شریفی زنگ زدم. گفت: « تیمسار ستاری گفت این فقط عمادیه که هر وقت زنگ می‌زنه ما رو می خندونه، هر فرماندهی تماس می گیره یه چیزی می‌خواد.» شریفی بلافاصله تماس گرفت و گفت: «با تیمسار صحبت کردی؟ کی؟» گفتم: «شما که گفتی من ناراحت شدم و تلفن را قطع کردم و با خط دیگری تماس گرفتم و فلانی وصل کرد.» شریفی گفت: «ناراحت شد، چون همون حرف ظرف شستن رو به تیمسار گفته بودیم.»گفتم: «من اینو به تو گفتم، تو چرا به تیمسار گفتی؟» گفت: «ما قسم خوردیم هر اتفاقی می‌افته بگیم؛ حتی اگر توی جلسات و سخنرانی لطیفه تعریف کنید و خوابتون ببره. حالا ایشون است که تصمیم بگیره خوشش بیاد یا هر رفتار دیگری انجام بده» گفتم: «اون داستان رو نباید می‌گفتی،‌ اگر هم می‌گفتی راجع به اون موضوع هست طور دیگری با تیمسار صحبت می‌کردم. شریفی گفت:«اتفاقاً اینقدر ازت خوشش اومده که همه چیز رو فراموش کرده.»این خاطره فقط برای نشان دادن پیگیری شهید ستاری بود؛ اینکه دستوری که می‌داد، خودش با دقت، سرعت و حساسیت بالا دنبال می‌کرد و اجازه نمی‌داد کارها معطل بماند.

* روایتی از حساسیت شهید ستاری درباره انجام ماموریت‌هافارس: امیر عمادی، آیا خاطره دیگری از شهید ستاری دارید؟عمادی: خاطره دوم مربوط به یک سمینار بود. تمام فرماندهان زمان خودِ شهید ستاری در کیش جمع شده بودیم؛ نشستی که داشتیم درباره کروژن و بحث اصلی ایشان زنگ‌زدایی بود؛ زنگ‌زدایی پایگاه‌هایی مثل خود کیش، بوشهر، بندرعباس، چابهار.اطلاعاتی داشتند که این هوا، این رطوبت و گرد و خاک آن مناطق دارد تمام فلزات را می‌خورد؛ هم برای هواپیما، هم برای سیستم پدافندی، سیستم راداری، همه این‌ها مضر و خطرناک است، به‌خصوص آنتن‌های رادار و نظایر آن‌ها. تمام بحث ایشان روی زنگ‌زدایی بود؛ اینکه زنگ‌زدایی کنید و تجهیزات را سرپا نگه دارید.واقعاً نمی‌دانم چرا شهید ستاری آن موقع همیشه احساس کمبود می‌کرد؛ اینکه پول نداریم خیلی چیزها را بخریم. ولی ایشان می‌گفت شما می‌توانید زنگ را از بین ببرید. بحث گازوئیل هم مطرح شد. بقایی، عرفانی، من، مشیری، ابوطالبی، همان فرماندهان وقت، همه بودند. ایشان گفت استفاده از گازوئیل دستور است و چاره‌ای نیست. آن دو سه روزی که در کیش بودیم، تمام بحث همین بود؛ این دستورات انجام شد.

من با بونانزا از بندرعباس به کیش رفته بودم و قرار بود با بونانزا برگردم. آنجا به شریفی گفتم، به عرض تیمسار برسانید اگر اجازه بدهند، همه در حال ترک جزیره کیش هستند، اگر اجازه بدهند یک هواپیمای بونانزا در حال آمدن به کیش است، با‌ آن بازگردم. شریفی گفت: «مگر خبر نداری. تیمسار قرار است به بندرعباس برود.»گفتم: «باشه. در خدمت‌شان هستیم. من آمادگی این کار را ندارم، باید زودتر بروم و پیش‌بینی برخی مسائل را انجام بدهم و ایشان تشریف بیاورند» شریفی گفت:« تیمسار گفته با هم برویم.»آنجا به بونانزا گفتم که برو و ما بعدا‌ می‌آییم. خلاصه ما سوار فالکن شدیم و آمدیم بندرعباس.به جانشین پایگاه، جناب سرهنگ اکبری که الان امیر اکبری هستند، گفتم تیمسار تشریف می‌آورند، یک مراسمی ترتیب داده شود و کارها را انجام بدهند و حتماً درب قسمت VIP را باز بگذارید تا حالت شرجی و رطوبت بندرعباس از بین برود. علت اینجاست که اگر دو یا سه روز درب ساختمان باز نشود و جریان هوا تردد نداشته باشد، رطوبت آنجا را فرا می‌گیرد و بوی رطوبت خاص خود را می‌دهد.

به محض اینکه پیاده شدیم، برعکس دفعات قبل، درب قسمت VIP باز بود. آمدیم داخل ساختمان، نشستیم. رفتند وضو بگیرند. همان حالت رطوبت بود، به اضافه اینکه یک‌سری گیره یا بست هست که با آن‌ها لوله‌های آب را روی دیوار مهار می‌کنند؛ یک یا دو جا حالت زنگ‌زدگی و سیاهی داشت.همین‌طور که نگاه می‌کرد و در حال وضو گرفتن بود، گفت: «عمادی، این چند عدد گیره زنگ زده.» گفت: «دستور دادم گازوئیل بیارند بمالیم به آن‌ها.» او در چهره من نگاه کرد و دست خود را به حالت مشت کرد شکلی که می‌خواهد بزند توی سینه‌ام، ولی متوجه شد که این حرف را بدون قصد و غرض و صادقانه گفتم. هیچی نگفت و پذیرفت. خداحافظی کردند و رفتند.

04:57

۱۷ MB

ده روز بعد دوباره گفتند پرواز VIP دارید، تیمسار با هیئت همراه پیاده شد. او به من گفت، سوار شو برویم. رفتیم دورترین نقطه پایگاه، قسمت جهاد؛ حدود 10 کیلومتر باید رانندگی می‌کردیم. از قسمت عملیاتی و خانه‌های سازمانی عبور کردیم تا رسیدیم به آخرین فنس پایگاه،‌ آنجا بود که پیاده شدیم و شروع کرد به نگاه کردن.یک‌دفعه دیدم کلاه خود را در دست گرفت و شروع به حرکت کرد. گفتم: «اتفاقی افتاده؟ » گفت: «می‌خواهم فلانی را پیدا کنم. » گفتم: «کی؟» گفت: «همین که رنگ و گازوئیل می‌زند. » گفتم: « ما ۱۰ روز پیش این کار را کردیم.» گفت: «هنوز حالت خودش را دارد. » گفتم: «نه، این گازوئیل نیست. ما گازوئیل زدیم، ولی گازوئیل خودش خاک می‌گیرد و زود هم خشک می‌شود، اثراتی ندارد. ما آمدیم این را با روغن سوخته قاطی کردیم و زدیم و الان حالت شفافیت دارد.»گفت: «عجب فکری کردی!» گفت: «پس این را ۱۰ روز پیش زدی و الان این‌طوریه؟» گفتم: «بله.» گفت: «الان توی تپه‌ها کسی نیست که جلو من زده باشد و رفته باشد؟» گفتم: «نه.» گفت: «به بوشهر و چابهار هم گفتیم که این کار را بکنند، بهتر است.»گفت: «بلند شو برویم دفتر چای بخوریم.» هر زمان می‌گفت «برویم دفتر چای بخوریم»، یعنی آب از سر گذشته و کار تمام شده.

* تعجب شهید یاسینی از چلوکباب دادن به سربازان وظیفه نیروی هوایی ارتشفارس: آیا از مرحوم شهید یاسینی هم خاطره‌ای دارید؟عمادی: بله، سال ۴۸ بود که به اتفاق هم وارد دانشکده شدیم. شاید اختلاف‌مان سه چهار روز بیشتر نبود؛ یا من جلوتر بودم یا ایشان، دقیق یادم نیست. اما خیلی زود با هم جور شدیم و ارتباط خوبی پیدا کردیم. چون ایشان بچه جنوب بود و من هم بچه جنوب بودم، طبیعتاً هماهنگی بیشتری داشتیم و خیلی زود با هم صمیمی شدیم.خلبانی واقعاً مدیر بود و دست‌کمی هم از شهید ستاری نداشت. خیلی پیگیر بود. بعدها معاون هماهنگ‌کننده نیروی هوایی شد. اطلاعاتی از ستاد مشترک و جاهای مختلف به ایشان می‌دادند؛ یا نامه می‌آمد یا تلفنی اطلاع می‌دادند. گویا بحث یک نامه بود که ستاد کل داده بود به ستاد مشترک و ستاد مشترک هم به نیروها ابلاغ کرده بود که خودزنی و خودکشی در نیروها زیاد شده؛ چه در سپاه و چه در ارتش.

ایشان مأموریتی در جاسک داشتند؛ افتتاحیه یا بررسی بود. تشریف آورده بودند، کارهایشان را انجام داده بودند. یک‌مرتبه به من زنگ زدند و گفت: «عمادی، من الان جاسک هستم، بد هم نیست چون نزدیک بندرعباس است، یک سر بیایم بندرعباس و شما را ببینم.»هواپیمای بونانزا را برای او آماده و اعزام کردم و مراسم تشریفات و بازدید را انجام دادیم. هنگامی که شب در مهمانسر بودیم، یاد نامه ستاد مشترک افتاد. بحث نامه ستاد مشترک هم مطرح بود که در آن اشاره شده بود خودزنی و خودکشی در نیروها، چه زمینی، چه هوایی، چه سپاه و چه ارتش، زیاد شده، ولی در یک گوشه نامه هم اشاره کرده بودند که پایگاه هوایی بندرعباس مستثناست و هیچ موردی ندارد. البته قرار است یک تیم برای بررسی به پایگاه بیاید.من به عنوان شوخی گفتم که فشنگ نداشتیم. ایشان یک لبخند ساده زد؛ حالا نمی‌دانم چرا، یا ناراحت شدند یا نه. تا ساعت‌ها با هم بودیم، شام خوردیم. من خداحافظی کردم و گفتم می‌روم استراحت کنم، چون فردا بریفینگ داریم.بعداً فهمیدم که ایشان راننده‌ای که در اختیارش بود را مرخص کرده و خودش بعد از ساعت 10:30 شب سوار ماشین شده و رفته بود پاسدارخانه را بازدید کرده بود. وضعیت آلرت، نگهبانی خلبان‌ها، بچه‌های فنی را سرکشی کرده بود، احوال‌پرسی کرده بود. بعد آمده بود قرارگاه. قرارگاه که خاموشی می‌زنند، یک‌سری سرباز بازیگوش هستند که پیاده بین آسایشگاه‌ها رفت‌وآمد کرده و با هم صحبت می‌کنند.

03:35

۱۳ MB

ایشان با بچه‌ها صحبت کرده بود. بچه‌ها خیلی راضی بودند. حتی گفته بودند که در طول فصل، هر دو سه ماه یک‌بار به ما چلوکباب هم می‌دهند. از من سؤال کرد: چلوکباب را چطور می‌دهید؟ گفتم ما اینجا بچه‌های بومی زیاد داریم؛ سربازهای اینجا یا متاهل هستند، یا بومی‌اند یا منطقه را می‌شناسند. ما این‌ها را در تعطیلات مرخص می‌کنیم، جیره‌شان را جمع می‌کنیم و در یک فصل مناسب، یک چلوکباب به آن‌ها می‌دهیم. این کار خیلی خوشحال‌شان می‌کند.گفت از نظر پخت‌وپز چه‌کار می‌کنید؟ گفتم سربازها را جمع می‌کنیم و برایشان توضیح می‌دهیم. گفت چرا؟ گفتم اتفاقاً همیشه صدایشان می‌زنم و می‌گویم: ما بهترین برنج را برای شما تهیه کردیم، بهترین سبزی را پیش‌بینی کردیم، حبوبات هم بهترین است؛ ولی عملکرد دست شماست. شما باید با آشپز و سرآشپز همکاری کنید تا غذای خوب تهیه شود. خیال نکنید اگر این حبوبات را پاک می‌کنید و سنگ زیر دندان من یا زیر دندان فرمانده می‌رود، مهم نیست. بیشترین نیرو و بیشترین نفراتی که غذا می‌خورند، خود شما سربازها هستید؛ پس باید غذای خیلی خوبی درست شود.این صحبت‌هایی که در جمع‌شان کرده بودیم، باعث شده بود بچه‌ها واقعاً راضی باشند. آنجا بود که ایشان گفتند: حالا فهمیدم چرا اینجا خودزنی و خودکشی نداریم. و من عرض کردم که بله، ما سعی کردیم به همین مسائل توجه کنیم.

سپس، امیر خلبان بازنشسته ایرج عصاره معاون لجستیکی نیروی هوایی ارتش در دوره شهید ستاری خاطراتی از این فرمانده بیان کرد.فارس: امیر، مهم‌ترین اقدامات شهید ستاری از نظر شما در نیروی هوایی ارتش چیست؟عصاره: درباره شهید ستاری در بسیاری از موارد صحبت شده، اما من با خودم فکر کردم از وقتی متوجه شدم قرار است در این رابطه صحبت کنم، بعضی نکات را بگویم؛ چون معمولاً در این سالگردها از بنده می‌خواهند که این کار را انجام بدهم. دلیلش هم این است که روز شهادت ایشان، روز تولد من است؛ پانزدهم دی.من آن روز پای هواپیما بودم. همیشه همراه‌شان می‌رفتم. معاون شهید ستاری بودم، مثل بقیه عزیزان؛ همه معاونان. آن زمان اگر قرار بود دو تا معاون با خودش به مأموریت ببرد، معمولاً عملیات و لجستیک را می‌بردند. پای هواپیما از شهید ستاری پرسیدم: «ما شب برمی‌گردیم، ان‌شاءالله؟» پنجشنبه بود، پانزدهم دی. گفتند: «چطور مگر؟»گفتم: «والا بعد از پانزده، بیست سال، امشب برای من تولد گرفتند. جنگ تمام شده بود و این حرف‌ها مطرح می‌شد.» گفتند: «ما از کیش می‌خواهیم برویم اصفهان، نمی‌دانم بتوانیم بازگردیم یا خیر. نیازی نیست بیایید.» من به ایشان گفتم: «نه، اگر اجازه بدهید من در خدمت‌تان باشم. این را گفتم که شما بگویید نیا. گفتم شاید زودتر برگردیم، کارها را جمع کنیم.»

ولی دیگر نرفتیم. ما از پای هواپیما برگشتیم. همیشه می‌گویم شهادت هم لیاقت می‌خواهد؛ من نداشتم. به هر حال، این قسمت از سرنوشت ما این‌طور رقم خورد.در مقطعی که شهید ستاری فرمانده نیروی هوایی بودند، یعنی از سال ۶۵ تا ۷۳، این هشت سال تمام، من معاون‌ایشان بودم. قبل از‌ایشان هم با فرمانده قبلی، تماماً معاون بودم و بعد هم با خود شهید ستاری ادامه پیدا کرد. مجموعاً حدود ۱۵ سال در رده معاونت لجستیک نیروی هوایی و پس از آن عهده‌دار این سمت در ستاد مشترک ارتش بودم.

* سه اقدام اصلی شهید ستاری برای تقویت نیروی هوایی ارتششهید ستاری سه کار اساسی انجام داد که خیلی کم درباره‌ آن‌ها صحبت شده. ترجیح می‌دهم امروز فقط درباره همان سه کار صحبت کنم.اولین کار، تحول اساسی در ساختار سازمانی نیروی انسانی نیروی هوایی بود.ساختار نیروی هوایی ما آمریکایی بود. انقلاب شده بود، جنگ شروع شده بود و ادامه داشت. سازمان نیروی هوایی آمریکا آن زمان حدود ۶۵ هزار نفر کادر داشت. ما هم عملاً با همان الگو جلو می‌رفتیم. موجودی ما چیزی حدود ۵۷ یا ۵۸ هزار نفر بود. از نظر اعتبارات و پول هم که شرایط جنگ مشخص بود.من درباره سال‌های ۶۶ و ۶۷ صحبت می‌کنم؛ اواخر جنگ. یک روز شهید ستاری من را صدا زد و گفت: «با این ساختار فَشل» ـ دقیقاً همین کلمه را به کار برد ـ یعنی لَنگ و کند «ما به جایی نمی‌رسیم.»

من آن زمان معاون لجستیکی بودم. برای اینکه قابل درک باشد می‌گویم؛ از دل همان معاونت ما، چهار معاونت دیگر در نیروی هوایی بیرون آمد. اداره بهداری نهاجا که الان یک اداره مستقل است، اداره مهندسی نهاجا، معاونت آرال، فاشا(فرماندهی اطلاعات و شناسایی)؛ همه این‌ بخش‌ها زیر نظر من بود و از زیرمجموعه لجستیک بیرون آمدند. یعنی از نخود و لوبیا گردن من بود، تا موشک فونیکس! این گستره کار آن‌قدر زیاد شده بود که دیگر یک معاونت نمی‌توانست همه را پوشش بدهد.