سلامدقیقا زدی به هدف.
مرکزی که غذای «حلال» را شناسایی میکند
در فرهنگ ایرانی و اسلامی حلال خوری جایگاه ویژهای دارد؛ اما چگونه از حلال بودن غذایمان مطمئن شویم؟
خبرگزاری فارس – گروه سلامت: «لقمه حلال در بیار!» تقریباً همه ما ایرانیها این جمله را از بزرگترهایمان شنیدهایم و بهقدری در دین و فرهنگ کشورمان بر آن تأکید شده که به قول قدیمیها عین گوشواره آویزه گوشمان است. البته نهتنها حلال بودن مال بلکه حلال بودن لقمهای که میخوریم نیز «از نظر شیوه ذبح و حرام یا مکروه بودن یا نبودن گوشت آن» برایمان اهمیت دارد. اما از کجا آنقدر به حلال بودن اقلام مصرفی زندگیمان اطمینان داریم؟ این اطمینان از کجا میآید؟ چه اقلامی ممکن است حرام باشد؟ اصلاً چه کسی حلال بودن محصولات موجود در بازار مصرفی ما را تأیید میکند؟ از آنجایی در کشورهای اسلامی مانند ایران حلال بودن محصولات غذایی و حتی داروها از اهمیت بالایی برخوردار است مرکزی به نام «حلال» در آن دایر است. برای آشنایی با مرکز حلال و بررسی چگونگی تشخیص حلال بودن داروها و خوراکیهای موجود در بازار کشور به سراغ حسین رستگار رئیس مرکز ملی تحقیقات حلال سازمان غذا و دارو رفته و بهصورت مفصل به گفتوگو پرداختهایم. در ادامه مشروح این گفتوگو را میخوانید:
وظیفه مرکز حلال سازمان غذا و دارو چیست؟سازمان غذا و دارو و وزارت بهداشت اهمیت خاصی برای شاخصهای بهداشتی، ایمنی و درمانی محصولاتی که در حوزه سلامت وجود دارد قائل هستند؛ زیرا جزو شرح وظایف اصلی وزارت بهداشت است. در مرکز حلال مسئولیت نظارت بر کل کالاییهایی که مردم در حوزه سلامت مصرف میکنند بر عهده ماست؛ تا خدایی ناکرده محصول حرامی وارد بازار مصرف مردم نشود. چه کالاهایی سلامتمحور هستند؟کالاهای سلامتمحور شامل غذا، دارو، ملزومات و تجهیزات پزشکی، فرآوردههای آرایشی و بهداشتی و فرآوردههای طبیعی، سنتی و مکمل میشود که بهصورت تزریقی و خوراکی مصرف میشوند. این محصولات در شاخصههای مختلف سلامت و کیفیت تحت نظارت سازمان غذا و دارو است و مسئولیت انسانی آن با وزارت بهداشت است. یکی از موضوعاتی که در این محصولات بهصورت جدی مورد بررسی و برخورد قرار میگیرد، حلیت آنان است.
حلیت کدام یک از محصولات سلامت محور در مرکز حلال مورد بررسی قرار میگیرد؟کالاهای سلامتمحوری که برای مصرف مردم وارد بازار داخل میشود، از نظر حلیت بررسی و تحلیل میشود؛ اما بیشتر محصولاتی که در مرکز آزمایشهای مرجع سازمان غذا و دارو مورد بررسی قرار میگیرد تا کیفیت لازم را داشته باشد فرآوردههایی است که ممکن است از حیوانات حرامگوشت و غیر حلال بهدستآمده باشد. بهعنوان مثال محصولات حیوانات حرام گوشتی مانند خوک یا نوشیدنیهای غیرمجازی که دارای الکل هستند در مرکز حلال وزارت بهداشت بررسی میشوند. ماده دیگری که در مرکز حلال بررسی میشود، ژلاتین است که بسیار اهمیت دارد. ژلاتین جزو محصولاتی است که در مواد غذایی مختلفی مانند پاستیل، مارشمالو، بستنی، شکلات و ژله استفاده میشود. متأسفانه تقریباً ۷۰ درصد از ژلاتینی که در دنیا استفاده میشود از پوستواستخوان خوک به دست میآید.این نوع از ژلاتین بهصورت گسترده در دنیا استفاده میشود اما در کشورهای اسلامی بهخصوص ایران ممنوع است و بسیار کنترل میشود که در این محصولات از ژلاتین خوکی استفاده نشود.
مگر محصولات مصرفی ایران در داخل و به صورت حلال تولید نمیشود؟ پس چرا باید نگران حلال یا حرام بودن آن بود؟بههرحال ممکن است که برخی از محصولات بهصورت غیرمجاز و قاچاق وارد کشور شوند «محصولاتی که بهصورت فله به فروش میرسند و سیب سلامت ندارند بهصورت قاچاق وارد میشوند» این محصولات یا باید وارد نشوند یا اگر وارد میشوند باید فورا بررسی، کنترل و جمعآوری شوند. محصولی که دارای سیب سلامت است، یعنی مرکز حلیت سازمان غذا و دارو همه شاخصههای آن را بررسی و تأیید کرده است.چگونه محصولات قاچاق را شناسایی و حلیت آنها را بررسی میکنید؟محصولاتی که بهصورت قاچاق به کشور وارد میشود را در بازار شناسایی و جمعآوری میکنیم؛ سپس در آزمایشگاههای مرجع غذا و دارو روی ژن این محصولات آزمایش و بررسی انجام میدهیم. DNA ژن خوکی از سایر ژلاتینها متفاوت است.بیش از ۹۹ درصد از کالاهایی که سازمان غذا و دارو برای آنها تأییدیه صادر میکند، موضوع حلیت آن بررسی شده است.
در حال حاضر محصولات دارویی در کشور وجود دارد که غیرحلال باشد؟در حال حاضر محصولی که از فرآوردههای خوکی بهدستآمده باشد وجود ندارد. درگذشته هورمون رشد در هیپوفیز خوک و گاو درمیآوردند اما در حال حاضر هورمون رشد از باکتری پرورش پیدا میکند. حتی فرآوردههایی وجود دارد که خون و پلاسما به دست میآید.برخی از فرآوردههای آرایشی از ژلاتین به دست میآیند. حتی ممکن است روغنی که در این محصولات استفاده میشود از حیوان حرامگوشت باشد که باز باید بررسی شود. در این راستا ما اجازه واردات برخی از داروها را نمیدهیم؛ زیرا میتواند نوع خوکی و یا نوع گاوی آن باشد که تمامی محصولاتی که به کشور وارد و توزیع میشود حتماً باید از فرآوردههای گاوی تولید شده باشند.
چه مواردی در حلیت محصولات مورد بررسی قرار میگیرد؟مسئله حلیت بسیار گسترده و فراتر از محصولات غذایی است. شاید بسیاری از این محصولات مصرفی از مواد اولیه حلال بهدستآمده باشد اما یک ظلمی در فرآیند تولید آن محصول به وجود آمده باشد.بهعنوان مثال ممکن است کارگر کالایی را تولید کرده باشد اما مسئول او حقوقش را پرداخت نکرده باشد. درست است که محصول تولید شده از مواد اولیه حلال به دست آمده اما به دلیل اینکه در فرآیند تولید آن اجحاف شده، از نظر اسلام حلیت محصول زیر سؤال میرود. همچنین ما در حوزه دارو نیز حلیت را در نظر میگیریم. برخی از داروها از سلولهای حیوانی به دست میآید؛ یا جزو فرآوردههایی است که از حیوان به انسان انتقال پیدا میکند.بهعنوان مثال در دهههای ۵۰ و ۶۰ انسولین خوکی و گاوی در بازار موجود بود. انسولین خوکی از لوزالمعده خوک به دست میآمد و چارهای جز مصرف آن هم نبود؛ زیرا برخی از بیماران به انسولین گاوی حساسیت داشتند و باید از انسولین خوکی استفاده میکردند. این چالشها همچنان وجود دارد. همچنین در حال حاضر در برخی از محصولات دارویی از پایدارکننده خوکی استفاده میشود؛ بهعنوان مثال هنوز از هپارین خوکی استفاده میشود. این چالشهایی است که باید از لحاظ شرعی به آن رسیدگی کنیم.برخی از محصولاتی که در فرآوردههای آرایشی و بهداشتی استفاده میشود از مشتقات حیوانی به دست میآید. بهعنوان مثال ماده اگزوزوم که در محصولات آرایشی استفاده میشود از بندناف خوک به دست میآید؛ بنابراین محیط کشت برخی از محصولات ممکن است از حیوانات مختلف تولید شود که ما روی اینها بررسیهای لازم را انجام میدهیم.
در مواد غذایی، حلیت محصولات چگونه بررسی میشود؟در آیندهای نزدیک بحث گستردهای در خصوص استفاده از حشرات وجود خواهد داشت؛ زیرا بهعنوان یک منبع بزرگ غذایی مورداستفاده قرار خواهد گرفت.همچنین آبزیان نیز در فرآوردههای سلامتمحور بسیار مورداستفاده قرار میگیرند؛ این در حالی است که برخی از ماهیها حلال و برخی دیگر حرام هستند که بررسی آنها بحث بسیار گستردهای دارد. البته برخی از نظارتها نیز به عهده وزارت کشاورزی و دامپزشکی است. این سازمانها باید بررسی کنند که ذبح دامها شرعی و درست انجام شده باشد.برخی از این فرآوردهها در صنایع غذایی مورداستفاده قرار میگیرد که نظارت آنها بهصورت چند ارگانی با برگزاری جلسات مشترک صورت میگیرد. بهعنوان مثال استاندارد نویسی محصولات برعهده سازمان استاندارد است یا اهدای نشان حلال برعهده سازمان استاندارد است اما نظارت بر حوزه سلامت آن برعهده ماست.حتی گردشگری سلامت به عهده وزارت گردشگری است اما چون سلامت است ما نیز در آن دخیل هستیم.
محصولات پوستی که از صدف و خرچنگ و... تولید میشوند، حلال است؟ استفاده از محصولاتی مانند کرمهایی که از صدف تولید میشود یا اگزوزوم که از خوک گرفته میشود، به صورت موضعی مشکل ندارد؛ اما برای خوراکی حرام است.یک زمانی صابون خرچنگ در بازار فراوان و سپس جمع شد. اگر قرار باشد این محصولات در بازار به فروش برسد باید برای آن مجوز صادر شود. در ابتدا باید مراحل شرعی آن بررسی شود و بعد مجوز بگیرد.
در حال حاضر تعدادی از رستورانها در سراسر کشور آبزیان حرام گوشتی مانند خرچنگ، حلزون و صدف و... طبخ کرده و میفروشند. آیا مرکز حلال سازمان غذا و دارو بر این رستورانها نیز نظارت دارد؟بله. معاونت بهداشتی وزارت بهداشت بر این رستورانها نظارت میکند؛ اما ما هم در اقداماتی که میخواهند انجام دهند کمک میکنیم تا نظارت بهتر و سریعتر انجام شود. اخیراً هم گزارشی به دست ما رسیده که در تلاش هستیم هر چه سریعتر به آن رسیدگی کنیم.
محصولات حلال ایران صادر هم میشود؟بله. برخی از محصولات حلال را به کشورهای اطراف مانند عراق و افغانستان و برخی از مواد اولیه برای تولید کالاها را به کشورهای اروپایی صادر میکنیم.بیشتر چه محصولاتی را به کشورها صادر میکنیم؟محصولاتی که در حوزه سلامت صادر میشود در زمینه دارو مانند پوکه کپسول است زیرا بیس تولید آن ژلاتین است و پوکه تولید شده از ژلاتین حلال را به کشورهای اسلامی صادر میکنیم. محصولاتی دیگری نیز وجود دارد که از کشور صادر میشود اما در حوزه ارگانهای دیگر است. به عنوان مثال تعدادی از ماهیها یا آبزیان حرام گوشت که در داخل استفاده نمیشود را صادر میکنیم تا برای کارهای صنعتی استفاده شود؛ مانند صدف که مروارید آن را دریافت کنیم.یا روده گوسفند و مشتقات آن را فرآوری کرده و به کشورهای اروپایی صادر میکنیم تا نخ بخیه تولید کرده و به کشور ایران بفرستند. یا پوست دامها را به اروپا صادر میکنیم تا ژلاتین از آن استخراج شده و دوباره به کشور بازگردد.
صادرات محصولات حلال به عنوان صادرات غیرنفتی چه کمکی میتواند به اقتصاد کشور داشته باشد؟در کشورهای اسلامی و در سازمان همکاریهای اسلامی بحث حلال به صورت جدی پیگیری میشود؛ در سازمان همکاریهای اسلامی یک سازمان جهانی حلال تشکیل شده است که در آن تصویب شده در سالهای آینده برای صادرات و واردات محصولات در کشورهای اسلامی «پیوست حلال» وجود داشته باشد و حلیت آنها تأیید شده باشد. البته حلال بازار بسیار گستردهای دارد و بیش از ۶ هزار میلیارد دلار گردش مالی محصولات حلال در دنیاست. البته ایران حدود ۲/ ۰ از این بازار را در دست دارد. باید یک برنامه ریزی درست و مشارکتی با ارگانها برای بالابردن این عدد صورت گیرد؛ زیرا این عدد یعنی هیچ است. جالب است که برخی از کشورهای غیراسلامی برای اینکه میدانند حلال بودن محصولات برای کشورهای اسلامی اهمیت دارد، در این حزوه کلی سرمایهگذاری کردهاند تا بتوانند جنسشان را به ما بفروشند. در حال حاضر تمرکز وزارت بهداشت در تولید محصولات حلال برای مصرف داخل کشور است؛ اما در صادرات نیز با سایر کشورها همکاری داریم. ناگفته نماند که در صادرات محصولات حلال وزارت صمت، کشاورزی، سازمان استاندارد و... دخیل هستند. همه این ارگانها باید کمک کنند تا سهم صادرات ما در بازار حلال افزایش پیدا کند. پایان پیام/#سازمان_غذا_دارو#مرکز_حلال#دارو#فرآورده_آرایشی_بهداشتی#صادرات_حلال#وزارت_کشاورزی#وزارت_صمت#حسین_رستگار
21:22 - 8 بهمن 1403
5 پاسخ
@Banooye_Iran8 بهمن 1403در پاسخ بهممنون.مقاله مفیدی بود. باید توجه داشت محصولات موضعی هم جذب پوست و وارد خون می شوند، و سؤالم این است چرا گفته شد اگزوزوم که محصول آرایشی موضعی است بر پایه خوکی اشکالی ندارد؟!
@rezayarmohammadkhah9 بهمن 1403در پاسخ بههمانطور که فضای حرام کل کشور را گرفته است و هیچکس هیچکاری نمی تواند و نمیخواهد بکند برای فروش و عرضه انواع غذهای حرام نیز کسی کاری نمی کند و براحتی در تهران و جنوب کشور انواع آبزیان حرام براحتی در دسترس مردم قرار می گیرد.