از فیکنیوز تا تروریسم رسانهای
در شرایطی که جنگهای امروز بیش از آنکه در میدانهای نظامی رقم بخورند، در ذهنها و رسانهها جریان دارند، یک عضو هیئت علمی دانشگاه صداوسیما با تأکید بر ورود کشور به مرحلهای از جنگ شناختی و رسانهای میگوید: مهندسی افکار عمومی، روایتسازی و فیکنیوزها به ابزار اصلی دشمن تبدیل شده و تنها راه مقابله با آن، ارتقای سواد رسانهای و بازسازی اعتماد عمومی از مسیر رسانههای حرفهای و آگاه است.
خبرگزاری فارس-گروه هنر و رسانه: در جهان امروز مفهوم جنگ دیگر صرفا به میدانهای نبرد فیزیکی و رویاروییهای نظامی محدود نمیشود، بلکه عرصهای پیچیدهتر و عمیقتر به نام جنگ رسانهای، شناختی و ترکیبی شکل گرفته است؛ عرصهای که پیشزمینه و بستر اصلی بسیاری از جنگهای فیزیکی معاصر را فراهم میکند. رسانهها، شبکههای اجتماعی و پلتفرمهای نوین ارتباطی، به ابزارهایی قدرتمند برای شکلدهی به افکار عمومی، تغییر ادراکها و مهندسی اذهان عمومی تبدیل شدهاند.
جمهوری اسلامی ایران، بهواسطه ماهیت و تأثیرگذاری انقلاب اسلامی در سطح منطقه و جهان، همواره در کانون این نوع جنگها قرار داشته است. از فشارهای پس از انقلاب تا تحولات سالهای اخیر آنچه به چشم میآید، تغییر شکل تقابل دشمن از عرصه سخت به عرصه نرم و شناختی است. در این نبرد، روایتسازی، عملیات روانی، فیکنیوز و الگوریتمهای رسانهای نقش تعیینکننده دارند.
در مدت اخیر و با وقوع اغتشاشات، بسیاری از شبکهها و رسانههای معاند با هجمهای رسانهای افکار عمومی را هدف قرار دادند تا واقعیت را وارونه جلوه دهند. به شکلی که پس از قطع اینترنت بینالملل، بسیاری از این نوع هجمههای رسانهای از میان رفت و مدیریت و کنترل افکار عمومی شکل گرفت.
در همین راستا گفتگویی داشتهایم با دکتر اردشیر زابلیزاده، عضو هیئت علمی دانشگاه صداوسیما و مدرس دانشگاه علامه طباطبائی تا در خصوص وضعیت فعلی هجمه رسانهای پس از بازگشایی کامل اینترنت و نحوه مدیریت آن توضیح دهند:
فارس: ابتدا اگر مایل باشید در خصوص جنگ شناختی پیش رو بفرمایید.زابلیزاده: شما در دنیا مواجه هستید با درواقع یک پدیدهای به نام رسانه، جنگ هیبریدی، جنگ شناختی، جنگ ترکیبی و جنگ رسانهای که اینها مقدمه جنگهای فیزیکی در دنیا را فراهم میکنند. طبیعی است که ما امروزه دیگر نباید آشنا با ابعاد جنگهای فیزیکی باشیم، بلکه ضرورت بسیار زیادی دارد که هم رسانههای ما و هم مخاطبین و مردم ما که الحمدالله درواقع فهیم هستند و از لحاظ سواد در سطح بالایی نسبت به خیلی از کشورهای جهان به اعتقاد من قرار دارند، با این نوع جنگ رسانهای آشنا باشند. حتی شما اگر در ذهنتان کشورهایی مثل آمریکا، انگلیس، آلمان و غیره تصویرسازی شوند که یک روزی به هر صورت حوزه علوم اجتماعی یا حوزههای رسانهای، خاستگاهشان بوده، امروز واقعاً جامعه آنها در دست رسانههایشان است و در سواد رسانهای بسیار ضعیف هستند. مثلاً بهطور کل جامعه آمریکا که دنبال روی بعضی شبکههای هژمون رسانهای دنیا نظیر شبکه فاکس نیوز، سیانان و ... هستند خیلی فکر نمیکنند و مغز آنها مهندسی میشود.
انقلاب اسلامی، تحول در افکار عمومی و جهانی ایجاد کرد
در کنار این خبرگزاریها و شبکههای درواقع ۲۴ ساعته و شبکههای حرفهای که الان افکار عمومی در جهان را میگیرند و مهندسی میکنند، بخشی از آنها هم در خدمت امپریالیسم غرب برای ما در منطقه قرار گرفته است؛ مثل اینترنشنال، بیبیسی و ... . شبکههایی که معاندند و دنبال درواقع برهم زدن فضای امروز کشور ما هستند به دلیل شکستهایی که سردمدارانشان در دنیا بعد از پیروزی انقلاب اسلامی خوردند؛ اساساً با انقلاب اسلامی کار دارند. چرا که انقلاب اسلامی تحول در افکار عمومی و جهانی ایجاد کرد و همین الان هم دارد دنبال میکند.
فارس: به نظر شما این نوع جنگ ترکیبی چه تفاوتی با دیگر مقاطعی که نا آرامیها پیش آمده دارد؟زابلیزاده: وقتی جنگ است در آن حلوا تقسیم نمیکنند. درواقع دو طرف سعی میکنند که نسبت به اهداف خودشان پیروزی به دست بیاورند. آنچه که سعی کرد دشمن انجام بدهد، با فشارهای بعد از انقلاب و شکستی که آمریکا و کشورهای صاحب منافع در ایران خوردند، آمدند یک فشاری را بر کشور وارد کردند. نگاه کنید به تحولات بعد از جنگ تحمیلی تا ۱۳۸۸ که درواقع توطئه کردند برای انتخابات ما و بعد از آن نیز ۱۴۰۱ تا امروز که شما در ۱۴۰۴ درگیر یک توطئه بزرگ شدید. درواقع همه اینها حاصل یک برنامهریزی بود ولی امسال یک تفاوتی کرد. اگر روزهای اول جنگ را به ما بهطور فیزیکی تحمیل کردند، از ۱۳۸۸ به بعد جریان رسانهای وارد کشور ما شد و افکار عمومی را مهندسی کرد. طبیعتاً وقتی ما میگوییم که تفاوت کرد، یعنی پلتفرمها، فضای مجازی و شبکههای اجتماعی وارد شدند. شکل جنگ درواقع جنگ ترکیبی، جنگ رسانهای و جنگ شناختی شد. یعنی شما باید وارد یک سواد دیگری میشدید.
فارس: با توجه به مقوله سواد رسانهای، رسانهها چگونه باید خود و مخاطب را مجهز به این علم کنند؟زابلیزاده: این سواد، سواد رسانهای و سواد جنگ شناختی است. طبیعتاً رسانههای ما هم باید خودشان را به روز کنند و آخرین تکنولوژیها و شگردهای رسانهای روز را یاد بگیرند. چون دیگر ما جنگ را خواهیم داشت. اگر بخواهیم برسیم به یک تمدن بزرگ اسلامی که در افق برنامهریزی این کشور و نگاه مسئولین هست، طبیعی است که ما درگیر یک جنگ رسانهای خواهیم بود. این چیزی نیست که درواقع مقطعی باشد. آنچه که من توصیه میکنم این است که هم رسانههای ما امروز خودشان را واقعاً از لحاظ سواد رسانهای با آشنایی با تکنیکها و روشها و شگردهای جدید به روز کنند و با مقوله جنگ شناختی، عملیات روانی و جنگهای هیبریدی خوب آشنا شوند و هم برای مردم این را توضیح دهند. در این جریان اخیر که با کنترلی که در فضای مجازی صورت گرفت و رسانههای ما وارد شدند باید امتیاز خوبی به رسانههایمان بدهیم که خوب وارد شدند و درواقع مردم را نسبت به این موضوع آشنا کردند و دارند ایزوله میکنند نسبت به فیکنیوزهایی که بعد از باز شدن فضای مجازی اتفاق خواهد.
باید سواد رسانهای مردم و مخاطب خودمان را بالا ببریم
طبیعی هم هست شما با دشمن روبهرو هستید و قرار نیست که درواقع کاری کند که شما راضی باشید. باید خودتان را برای یک جنگ آن هم جنگ از نوع رسانه قوی آماده کنید. یک نبردی که پشت سرش مهارتها، دانش رسانهای، آشنایی با شگردها و تنظیمهای خبری خوابیده است. الان هم در فضای مجازی ببینید دارند کار میکنند. دروغ میبندند به اینکه کجاها را گرفته بودند و چطور شخصی کشته شد؛ در حالی که اصل مطلب آن اصل بیثباتی است. بعد از یک اعتراض سالمی که داشت اتفاق میافتاد چطور بر جریان سوار شدند و یک بیثباتی در کشور ایجاد کردند و بعد از این بیثباتی جریان تروریستی وارد کشور شد. درواقع به نوعی اینها را میخواهند وارونه نشان بدهند. کار کیست؟ کار رسانه است. چه چیزی میخواهد؟ سواد رسانهای. آشنایی با تکنیکها و روشهای رسانهای را میخواهد؛ هم برای خودمان هم برای مخاطبمان باید آشنایی صورت بگیرد. یعنی باید ما سواد رسانهای مردم و مخاطب خودمان را بالا ببریم و ضمناً نگران نباشید. شما در یک جنگ رسانهای تمام عیار قرار دارید و خودتان را آماده کنید که افکار عمومی را ایزوله نسبت به فیکنیوزها کنید.
فارس: این ترفند و مقابله با هجمه رسانهای چگونه باید صورت گیرد؟زابلیزاده: بحث جنگ رسانهای شوخی بردار نیست. اینکه ما در رسانههای خودمان و هر رسانهای در کشور، به این سادگی بیاییم از افرادی استفاده کنیم که اولاً دانش سواد رسانه آنها، تجربه کار رسانهای آنها و شناخت نسبت به وضعیت کنونی جهان از حیث رسانه پایین باشد، اصلاً خداپسندانه نیست. جنگ رسانهای جنگ جدی است. افرادی که در جبهههای دشمن ما قرار دارند از اتاق فکرهای بسیار قدر و قوی استفاده میکنند. روی واژه به واژه و روی فریم به فریم تصویر و هر بخش از صدا کار میکنند. اینها قرار است که درواقع بجنگند قرار نیست که برنامه پخش کنند یا مطلب بنویسند. اگر اعتمادی میبینید، دارند جعل میکنند؛ به دلیل مهارتها، شکل برنامهسازی، شکل تنظیم خبر، شکل مونتاژها و فریمهایی است که میگیرند. تصویربردار و عکاس امروز باید ژورنالیست خوانده و دورههای تصویربرداری سینما و تلویزیون دیده باشد. نمیتواند تصویربردار باشد و تصویر را همینطوری در حوزه روایت و در حوزه درواقع رویدادها بگیرد. روایتسازی یکی از مقولات مهمی است که امروزه در مواجهه با دشمن با آن روبهرو هستیم.
فارس: بحث روایت سازی چگونه میتواند به مخاطب کمک کند تا در برابر هجمه رسانههای معاند بایستد؟زابلیزاده: چیزی که حضرت آقا بارها بار در سالیان گذشته تاکید کرده به جامعه هنرمندان و جامعه نویسندگان خبر که روایتسازی را یاد بگیرید. در همین جریان فکتهای بسیار قوی دارید که نشان میدهد چقدر ما درواقع در این حوزه از ناحیه تروریست و از ناحیه برنامهریزی هدفمند دشمن ضربه خوردیم ولی چه کسی باید این را به تصویر، صدا، صوت و متن تبدیل کند؟ رسانه. باید رسانه اعتماد جلب کند. اینها تخصص است و نمیشود همینطوری برخورد کرد. در نتیجه ما باید آمادگی یک تحول در عرصه رسانهای کشور را داشته باشیم؛ درواقع استفاده از افراد ماهر و با تجربه، اتاقهای فکر، آدمهایی که در این حوزه دغدغهمندند و بلدند از روایت استفاده کنند. امروزه شما با الگوریتمهایی روبهرو هستید که اینها جای سردبیران و دبیران ما نشستند و دارند با برنامهریزی که دشمن کرده، ذهن مهندسی ایجاد میکنند. تا شما اعتماد مردم را جلب نکنید در حوزه رسانه، نمیتوانید حرفتان را بزنید.
باید با مردم ایجاد ارتباط کنید
در نتیجه باید با مردم ایجاد ارتباط کنید. مردم بدانند که شما شفافسازی انجام میدهید. شما با یک دشمن فیکنیوزی که با دادن فکتهایی که به ظاهر قشنگ و واقعیاند اما پشت آن هزار تا دروغ خوابیده روبهرو هستید. باید خودتان برای این آماده کنید و اینکه بتوانید اعتماد جلب کنید.
فارس: آیا هنوز هم رسانههای معاند همچون دهههای گذشته میتوانند تاثیرگذاری بسیاری بر افکار عمومی ایجاد کنند؟زابلیزاده: ایران اینترنشنال و بیبیسی و ... یک زمانی روی افکار عمومی ما خوب کار کردند. آن موقعی بود که رسانههای ما واقعاً جا خالی داده و بهطور جدی و شفاف نیامده بودند. این دورهای که الان گذشت دیگر اینگونه نیست. یعنی تاثیرات آنها دیگر آنقدر زیاد نیست. من روی این چند شبکه کار کردم. همیشه نگرانی از این تاثیر وجود داشته است اما خوشبختانه با توجه به کار تحقیقی که انجام دادم آن آمار گذشته دیگر وجود ندارد. یعنی مردم متوجه شدند که این شبکهها دروغ میگویند. اینکه ابزار دست رسانههای هژمون قدرتمند هستند، پول میگیرند و درواقع به خاطر اینکه بتوانند زندگی کنند در خارج از کشور دروغ را به مردم تحمیل میکنند. ممکن است مردم ببینند ولیکن تاثیر نمیگیرند. مهم این است که شما از یک رسانه اقناع بشوید. یعنی اینکه شما حرفشان را قبول کنید و مبلغش بشوید. الان ممکن است که این شبکهها را گوش کنند ولی مبلغ آن نمیشوند. ما باید این کار را انجام بدهیم و اقناعسازی را در دستور کار قرار بدهیم. مردم ضمن اینکه ما را گوش کنند و اطمینان حاصل کنند، تبلیغ و انعکاس نظر شما را در جامعه بدهند.#رسانه#تروریسم_رسانه#اینترنت #اینترنت_بین_الملل #تلویزیون#سواد_رسانهاخبار هنری را میتوانید از طریق صفحه هنر و رسانه فارس دنبال کنید. 10:44 - 5 بهمن 1404