ماراتن بازرگانان برای رهایی از بند امارات
یک بازرگان میگوید بعد از جنگ بارهای میلیون دلاری آنها در جبلعلی گیر افتاد و حالا واردکنندگان برای بازگرداندن محمولهها، زیر بار هزینههای سنگین، دموراژهای دلاری، مسیرهای جایگزین و مهلتهای رو به پایان واردات ماندهاند.
گروه اقتصادی خبرگزاری فارس؛ جنگ و اختلال در مسیرهای تجاری، فعالان اقتصادی را با چالشهایی مواجه کرده که آثار آن همچنان ادامه دارد. مینا توسلی، بازرگان در گفتوگو با خبرنگار فارس به تشریح وضعیت محمولههای تجار ایرانی بعد از جنگ میپردازد.او از سرگردانی محمولههای وارداتی در مسیرهای دریایی، توقف و افزایش شدید هزینه انتقال کالا از جبلعلی و تحمیل دموراژهای سنگین به واردکنندگان میگوید. توسلی همچنین از انقضای مهلتهای وارداتی، بسته شدن ثبت سفارشها، فشار بانکهای عامل برای دریافت جریمه و توقف رفع تعهدات ارزی واردات در برابر صادرات انتقاد میکند.این فعال حوزه تجارت با اشاره به پیگیریهای اتاق بازرگانی و مصوبه شورای گفتوگو برای تمدید مهلتهای وارداتی میگوید با وجود تأیید این مصوبه اجرای آن همچنان متوقف مانده است. این بازرگان خواستار ابلاغ فوری بخشنامه بانک مرکزی و باز شدن سامانهها برای تمدید مهلت واردات است.مشروح این گفتگو را در زیر میخوانید:
فارس: با توجه به اینکه بخش قابلتوجهی از تجارت خارجی ایران از مسیرهای دریایی و بهویژه خلیج فارس انجام میشود، شروع جنگ چالشهایی برای بازرگانانی ایجاد کرد که از مسیر دریایی جنوب تجارت میکردند. در جریان جنگ دقیقاً چه اتفاقی برای محمولههای وارداتی شما افتاد و این اختلال چه میزان هزینه و خسارت به شرکتها تحمیل کرد؟توسلی: با توجه به اینکه عمده فعالیت ما از سمت خلیج فارس بود و شرکت خود ما نیز با چین و هند کار میکرد و بعضاً بارهای ما از طریق امارات وارد ایران میشد در زمان آغاز جنگ، برخی کشتیها در حال حرکت بودند، برخی قرار بود ارسال شوند و برخی نیز به کشورهایی مانند عمان و هند رسیده بودند تا از آنجا وارد مسیر دوم خود، یعنی ایران شوند.اتفاقی که برای بار خود ما افتاد این بود که متأسفانه حدود یک تا دو هفته قبل از آغاز جنگ بار ما حرکت کرده و در کشتی بود و در حال عبور از دریا قرار داشت. با شروع جنگ و اتفاق ناگواری که در ۹ اسفند رخ داد، کشتیها سرگردان شدند. کشتیای که بار ما را حمل میکرد ابتدا به نواشوا در هند رفت و پهلو گرفت سپس به عمان رفت و بعد از آن با وجود مخاطراتی که وجود داشت به سمت جبلعلی حرکت کرد و در آنجا متوقف شد.
بعضی از بارها نیز مصادره شدند. آماری که دوستان به من اعلام کردند حدود ۷ هزار کانتینر بود که در جبلعلی گرفتار شدند. به دلیل مشکلاتی که با امارات پیش آمد بارها آزاد نشدند و بسیاری از کشتیها نیز حتی حرکت نکردند که بخواهند این کار را انجام دهند. نمیدانیم این مسئله به دلیل عناد بود یا مشکلاتی بود که بین دو کشور ایجاد شد اما به هر حال این اتفاق باعث شد که علاوه بر اینکه برای انتقال بارها هزینههای هنگفتی متحمل شویم با مشکلات جدی نیز مواجه شویم.برای مثال باری که از چین خریداری کرده و توافق کرده بودیم با هزینه حدود ۲ هزار دلار به ایران برسد، وقتی به جبلعلی رسید برای انتقال همان بار از جبلعلی به ایران مبالغ بسیار بالایی را مطالبه میکردند؛ آن هم با توجه به خطرهایی که وجود داشت و تهدیدهایی که مطرح میشد و در شرایطی که عملاً در محاصره بودیم.
البته ما در همان مدت کوتاهی که آتشبس برقرار شد توانستیم سه کانتینر خود را وارد کشور کنیم. برای هر کانتینر حدود ۲۲ هزار دلار فقط دموراژ به کشتیرانی در جبلعلی پرداخت کردیم. چون دموراژهایی که در آنجا محاسبه میشود همه دلاری است. تقریباً میتوانم بگویم هر کانتینر برای ما به اندازه هزینه خرید خود کالا هزینه ایجاد کرد.متأسفانه برای باقی بارهای خود همچنان گرفتار این موضوع هستیم. علاوه بر اینکه مدت زمان انتقال بارها بسیار طولانی شد نتوانستیم بارها را به کشور برسانیم؛ با وجود اینکه خریدها بهطور کامل انجام شده بود. فروشنده نیز برایش مهم نبود و میگفت شما باید تعهد خود را انجام دهید و تسویه کنید. کشتیرانی نیز به همین شکل عمل میکرد و منافع خود را در نظر میگرفت. این در حالی است که طبق قوانین کشتیرانی، در شرایط فورسماژور باید یکسری تمهیدات در نظر گرفته شود اما کشتیرانی نیز در نهایت منافع خود را در نظر گرفت.
فارس: با توجه به دشواری مسیر دریایی، مسیر ریلی چین تا ایران تا چه حد توانست جایگزین حمل دریایی شود و مهمترین موانع این مسیر چه بود؟توسلی: از طرف دیگر از چین مسیر ریلی باز شد که در ابتدا شرایط خوبی داشت و امکان بوک کردن و رزرو ظرفیت انتقال بار وجود داشت، اما بهدلیل اینکه ناگهان حجم بسیار عظیمی از بارها به این مسیر منتقل شد، بوکینگ و رزرو حمل بار آنها دشوار شد بهگونهای که ممکن بود دو تا سه ماه در صف بمانیم تا بارمان را ارسال کنند. این مسیر ابتدا از شهر شیان چین آغاز میشد و سپس از کشورهای مختلف عبور میکرد و در نهایت از طریق راهآهن وارد ایران میشد. بارها نیز به گمرک آپرین اسلامشهر میرسیدند.یکی از مشکلاتی که داشتیم این بود که گمرک آپرین آمادگی لازم را نداشت. دوستان میگفتند که حتی در همان اوایل برخی اقدام کردند و با دو تا سه برابر هزینه حمل دریایی بار خود را از این مسیر آوردند، اما بار در گمرک آپرین مانده بود و نمیتوانستند آن را ترخیص کنند؛ زیرا ظاهراً این گمرک هنوز بهصورت کامل فعال و آماده نبود.مسیر ریلی چین تا اسلامشهر حدود یک ماه زمان میبرد اما رزرو حمل بار آن دشوار است. یک اشکال دیگری هم که در ادامه به وجود آمد این بود که دوستان پیگیر بودند و گفتند چون کانتینرهایی که قرار است برگردند خالی برمیگردند و بار صادراتی ندارند، هماهنگی لازم انجام نمیشود. این مسیر نیز بسیار جدید بود و برای آن صرفاً برنامهای برای انتقال برخی بارها وجود داشت و برنامه مشخصی برای این موضوع در نظر گرفته نشده بود.
ما یک خط ریلی هم داریم که میتواند از غرب فعال باشد، اما متأسفانه این امکان نیز مورد استفاده قرار نگرفت. حتی دوستان میگفتند که ما حاضر بودیم بار را به صورت ترانزیتی منتقل کنیم؛ یعنی بار ابتدا به گمرک آپرین برسد امور ترانزیت آن انجام شود و سپس به غرب تهران منتقل شود. آنجا میتوانستند کانتینرها را از واگنها تخلیه کنند و به سمت گمرک غرب تهران یا گمرکات دیگر بفرستند تا ترخیص انجام شود. با این حال حتی در این زمینه نیز دوستان با مشکلاتی مواجه بودند.
فارس: ظاهرا یک مشکل اساسی که واردکنندگان با آن مواجه شدند انقضای مهلتهای وارداتی هم هست انقضای این مهلتها چه اشکالی برای شما ایجاد میکند؟توسلی: ببینید ما به دلیل طولانی شدن حملونقل و عدم ارسال بارها حتی از سوی فروشندگان با مشکلات جدی مواجه شدیم. با توجه به اینکه واردات ما مهلتهایی دارد، وقتی ثبت سفارشهای وارداتی را انجام میدهیم و تأمین ارز صورت میگیرد بازرگانان ۶ تا ۸ ماه و تولیدکنندگان نیز ۸ تا ۱۱ ماه فرصت دارند که کالا را وارد کشور کنند و رفع تعهدات ارزی وارداتی خود را انجام دهند.عمده مشکلات ما در حال حاضر در داخل ایران مربوط به منقضی شدن این مهلتهای وارداتی است. متأسفانه این مهلتها تمدید نشد. البته دولت محترم زحمت کشید و مهلتها را دو ماه بعد از جنگ یعنی از ۹ اسفند که جنگ آغاز شد تا ۹ خرداد تمدید کرد اما این تمدید نیز کافی نبود؛ چون محاصره همچنان ادامه داشت و ما همچنان به دنبال راهحل بودیم.
در این زمینه با کمک اتاق بازرگانی پیگیر موضوع بودیم و آنها همکاری بسیار خوبی با ما داشتند، اما عدم تمدید این مهلتها تا همین امروز، که همچنان شرکتهای زیادی به جمع شرکتهایی که مهلتهایشان به پایان رسیده اضافه میشوند، باعث شده علاوه بر مشکلات مربوط به عدم ورود کالا، تمام ثبت سفارشهای ما برای انجام ثبت سفارشهای جدید نیز بسته شود. حتی امکان ویرایش ثبت سفارشها را نیز نداریم و فقط برخی ویرایشهای محدود را باز کردهاند که همه کالاها را شامل نمیشود.علاوه بر این عملیات بانکی ما نیز با مشکل مواجه شده است. بانکها به بازرگانان و تولیدکنندگان فشار میآورند که حتماً جریمه پرداخت کنند؛ چون آنها تعهداتی به بانک دادهاند و در قالب چک یا به صورت نقدی متعهد شدهاند که کالا را وارد کشور کنند. با توجه به شرایط موجود و جنگی که در حال حاضر با آن درگیر هستیم نتوانستند این تعهدات را انجام دهند و اکنون از سوی بانکهای عامل خود تحت فشار هستند که حتماً جریمه را پرداخت کنند.
فارس: اتفاقی که الان اگر بیفتد به بازرگانان و مشکلاتی که براشون ایجاد شده کمک میکند دقیقا چی هست؟توسلی: تا زمانی که مهلتهای وارداتی ما در سامانه جامع تجارت تمدید نشود، عملاً عملیات تجاری ما متوقف است و امکان ثبت سفارش جدید نیز نداریم. مصوبه شورای گفتوگو در مرحله اجرا متوقف شده و انتظار ما این است که با توجه به مشکلات ارزی کشور این موضوع هرچه سریعتر تعیین تکلیف شود.ما در کنار دولت هستیم و قرار نیست در مقابل دولت باشیم. در جلسات متعددی که با آقای همتی، وزرای محترم، نمایندگان و معاونان آنها داشتیم از طرف اتاق بازرگانی پیشنهادهایی را مطرح و منتقل کردیم.
مسئله اینجاست که این مشکل مربوط به یک یا دو نفر نیست و اکنون به یک مشکل عمومی تبدیل شده است که هر روز نیز تعداد بیشتری از فعالان اقتصادی را درگیر میکند.انتظار ما این است که همانطور که بخش صادرات این مصوبه اجرایی شده و مهلت آن تا پایان آذرماه ۱۴۰۵ تمدید شده است، بخش واردات آن نیز اجرایی شود و مهلت واردات تا پایان آبانماه ۱۴۰۵ تمدید شود که این موضوع هنوز اجرایی نشده است.ضمن اینکه نامهای نیز از سوی دبیر هیئت دولت دریافت کردهایم که وزارتخانه و سازمان توسعه آن را در اختیار ما قرار دادهاند. در این نامه که در تاریخ ۵ مرداد ابلاغ شده، اعلام شده است تمام مجوزهایی که منقضی شده و برای آنها مشکل ایجاد شده است تا پایان شهریورماه تمدید شوند.با این حال بانکهای عامل اعلام میکنند که باید بخشنامه مربوطه از بانک مرکزی برای آنها ارسال شود. متأسفانه ما دقیقاً نمیدانیم مشکل بانک مرکزی با اجرای این موارد چیست.
اتفاقی که حالا افتاده این است که فعالان اقتصادی که گرفتار این موضوع شدهاند، هم با جریمههای داخلی مواجه شدهاند و هم هزینههای دلاری در خارج از ایران بر آنها تحمیل شده است. بنابراین از دو طرف با مشکل مواجه هستیم.بسیاری از شرکتها نیز تعدیل نیرو کردهاند و برخی شرکتها بهویژه شرکتهایی که فعالیتشان وابسته به خلیج فارس بوده با توجه به شرایط موجود دیگر صرفه اقتصادی برای ادامه فعالیت ندارند. در نتیجه تعدیل نیرو انجام دادهاند و بسیاری از افراد نیز الان در جستوجوی کار هستند.طی پیگیریهایی که اتاق بازرگانی و شورای گفتوگو برای حل مشکلات بازرگانان انجام دادند، یک مصوبه در تاریخ تیر ۱۴۰۵ در شورای گفتوگو تهیه و تأیید شد. با این حال این مصوبه در مرحله اجرا، امضا و دریافت تأییدیههای بعدی با مشکلاتی مواجه شده است.حتی وزیر محترم اقتصاد نیز این مصوبه را تأیید و امضا کرده و پیگیر موضوع هستند اما این دستورالعمل و مصوبه هنوز اجرایی نشده است. حدود یک ماه و نیم از تأیید این مصوبه گذشته و پس از امضای وزیر اقتصاد مصوبه برای اجرا و تأیید به بانک مرکزی ارسال شده اما متأسفانه از سوی بانک مرکزی هنوز اجرایی نشده است.
مسئله این است که تمدید مهلتها باید در سامانهها انجام شود و اجرای آن به صورت زبانی یا شفاهی برای بانکهای عامل امکانپذیر نیست. برخی بانکهای عامل خوشبختانه همکاری میکنند اما بسیاری از بانکها این امکان و اختیار را ندارند که با تعداد زیادی از بازرگانان همکاری کنند و منتظر بخشنامههای کتبی از سوی بانک مرکزی هستند.درخواستی که از بانک مرکزی داریم این است که با توجه به اینکه کارزاری نیز توسط بیش از ۳ هزار بازرگان و تولیدکننده راهاندازی و امضا شده است با توجه به افزایش تعداد شرکتهایی که دچار این مشکل شدهاند، هرچه سریعتر نسبت به تمدید این مهلتها اقدام کند.
واقعاً شرایط مناسبی نیست. همه ما شرایط کشور را میدانیم و میخواهیم در این شرایط به کشور و دولت کمک کنیم. در حال حاضر رفع تعهدات ارزی ما که به صورت واردات در برابر صادرات انجام میشد، متأسفانه متوقف شده است. مهلتهای ما در حال اتمام است، دستمان بسته است و به دنبال راهحل هستیم.
از مسئولان انتظار داریم با توجه به اینکه مصوبهها و دستورالعملهای لازم وجود دارد برای حل این مشکل همکاری کنند. اتاق بازرگانی نیز مکاتبات مکرری با جناب آقای ذوالقدر، دبیر محترم شورای عالی امنیت ملی، داشته که ایشان در جریان همه این موضوعات هستند و با این موضوع نیز موافقاند. همچنین مکاتباتی با آقای دهنوی و جناب آقای دکتر عارف انجام شده و همه این نامهها موجود است.توقع ما این است که در شرایط فعلی همانطور که ما میخواهیم همکاری کنیم و واقعاً بارها را از هر روشی که امکان دارد به کشور منتقل کنیم مسئولان نیز همکاری لازم را انجام دهند. روشهای متعددی برای انتقال بار وجود دارد و ما تلاش میکنیم از هر مسیری که امکانپذیر باشد استفاده کنیم.
اگر قرار است برای این موضوع مهلتی تعیین شود، انتظار داریم این مهلت از زمان پایان جنگ محاسبه شود. ما در شرایطی که با استرس، محاصره و محدودیتهای مختلف مواجه بودیم، چگونه میتوانستیم تعهدات خود را انجام دهیم؟ حتی در شرایطی که قصد داریم از ایران خارج شویم، با مشکلات و خطرات مختلف مواجه هستیم.برای مثال، من خودم با هند کار میکنم و هند نیز با پاکستان مشکل دارد. اگر این مشکل وجود نداشت، میتوانستم بار را از مسیر پاکستان به ایران منتقل کنم. بنابراین، ما انتظار داریم حداقل در این شرایط، مسئولان همکاری لازم را داشته باشند و مصوبه موجود را اجرا کنند.در حال حاضر تنها درخواست ما این است که مصوبهای که حدود یک ماه و نیم از تصویب آن گذشته، اجرایی و عملیاتی شود، بخشنامه مربوطه از سوی بانک مرکزی به بانکهای عامل ابلاغ شود و سامانهها نیز برای انجام تمدیدها باز شوند تا بتوانیم نفسی بکشیم و با دغدغه و استرس کمتری فعالیت کنیم.ادامه این شرایط، جز اینکه وضعیت را بدتر کند، راهحلی برای ما ایجاد نمیکند. تلاش ما این است که حتماً بارهایی را که به ارزش میلیونها دلار خریداری شدهاند، حداقل به ایران منتقل کنیم و به کشور برسانیم.#واردات_جبل_علی#بازرگان 15:50 - 20 مرداد 1405