فارس من| سگهای بیصاحب و هراس خانوادهها از هاری
افزایش آمار حیوانگزیدگی در سالهای اخیر و نگرانی خانوادهها از امنیت فضاهای عمومی، ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت سگهای ولگرد را بیش از پیش نمایان کرده است؛ چالشی که در تلاقی میان مطالبه شهروندان برای حفظ جان کودکان و توصیههای بهداشتی کارشناسان برای مهار بیماری هاری، نیازمند یک برنامه ملی منسجم، شفاف و پایدار است.
فارس من - کودکی در رستورانی در ایلام، با دیدن سگی که آزادانه میان میزها رفتوآمد میکند، آنقدر میترسد که شب خوابش نمیبرد. در اهواز، مادری از کودکی هفتساله میگوید که هنگام خوردن نان مقابل خانه، هدف حمله سگ قرار گرفته و پس از بروز تب، لرز و اختلال در بلع، به تهران منتقل شده؛ خانواده این کودک مطرح میکنند که پس از بروز این علائم، وضعیت او وخیم شد و در نهایت جان باخت. در اردبیل، حمله یک سگ به دختر خردسال در شهرک کارشناسان، خانوادهها را نگران کرده و در تهران نیز والدین میگویند بوستانهایی مانند قیطریه، دیگر برای بازی کودکان کاملا امن نیست. چندی پیش بود که خبر از حمله سگ به کودک سه ساله سنندجی و مرگ وی در رسانه ها منتشر شد و باعث انتقادات ویژه رسانهها از نوع مدیریت در این خصوص شد.این روایتها، صرفا گلایه از حضور چند حیوان در خیابان نیست؛ مسئله، تلاقی سه نگرانی است: امنیت کودکان، سلامت عمومی و نبود مدیریت شفاف و پایدار برای جمعیت سگها.درخواستهای ثبتشده در پویش فارس من از شهرهای مختلف، یک مضمون مشترک دارند: خانوادهها میخواهند بوستان، رستوران، کوچه و فضای عمومی، محل اضطراب دائمی نباشد. برخی شهروندان از مسئولان خواستهاند با سگگردانی بدون کنترل برخورد کنند؛ برخی دیگر از افزایش سگهای بیصاحب در حاشیه شهرها و روستاها نوشتهاند و گروهی نیز با اشاره به تجربههای حمله، خواستار جمعآوری فوری سگهای پرخاشگر و بیمار شدهاند. عددی که نمیتوان از کنار آن گذشت
قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، در تیرماه سال جاری با اشاره به اینکه حدود ۶۰ درصد حیوانگزیدگیها توسط سگها رخ میدهد در خصوص واکسیناسیون حیوانات خانگی بیان کرد: واکسیناسیون و کنترل سگهای صاحبدار باید با جدیت بیشتری دنبال شود و همانند بسیاری از کشورهای دنیا، صاحبان حیوانات نسبت به واکسیناسیون و نگهداری اصولی آنها مسئول باشند.از سوی دیگر محمد زینلی، رئیس اداره بیماریهای زئونوز (بیماری های قابل انتقال بین انسان و حیوان) وزارت بهداشت؛ معتقد است حدود ۸۰ درصد موارد هاری انسانی از طریق سگها منتقل میشود و معتقد است هاری سالانه جان هزاران نفر را در سراسر جهان میگیرد.همچنین محمدرضا شیرزادی، رئیس وقت اداره بیماریهای منتقله از حیوان وزارت بهداشت گفته است: در ششماه نخست سال ۱۴۰۳، ۴۵۲ هزار و ۱۷۸ مورد حیوانگزیدگی و ۱۳ مرگ ناشی از هاری ثبت شد؛ این در حالی است که در کل سال ۱۴۰۲، ۳۸۶ هزار و ۵۲۱ مورد حیوانگزیدگی و ۱۷ مورد مرگ گزارش شده بود.
هاری؛ بیماری که فرصت جبران نمیدهد
هاری پس از بروز علائم، تقریبا همیشه کشنده است؛ اما مرگ در این بیماری قابل پیشگیری است، مشروط به اینکه درمان پس از تماس، بدون تاخیر آغاز شود. سازمان جهانی بهداشت توصیه میکند محل گزش یا خراش، حتی اگر کوچک به نظر برسد، دستکم ۱۵ دقیقه با آب و صابون شسته و با آب فراوان شستوشو داده شود. سپس فرد باید فوراً به مرکز پیشگیری و درمان هاری مراجعه کند تا درباره تزریق واکسن و در موارد لازم، ایمونوگلوبولین هاری یعنی پادتن آماده برای ایجاد ایمنی فوری، تصمیمگیری شود.نباید منتظر ماند تا حیوان بیمار به نظر برسد یا زخم عمیق باشد. گزش صورت، گردن، دست، گزش چندگانه و تماس بزاق حیوان با زخم یا مخاط، فوریت بیشتری دارد. همچنین خودسرانه نباید حیوان را کشت یا برای گرفتن آن اقدام کرد؛ شناسایی و بررسی حیوان باید به نیروهای مسئول سپرده شود.
جمعآوری تنها، راهحل نیست
مدیریت پسماند، جلوگیری از رهاسازی زباله و لاشه در حاشیه شهرها، شناسایی کانونهای تجمع، واکسیناسیون هدفمند و مدیریت تولیدمثل سگها باید در قالب یک برنامه واحد اجرا شود. حیوانات بیمار یا بهشدت پرخاشگر نیز باید مطابق ضوابط دامپزشکی و با نظارت مراجع مسئول از چرخه خارج شوند.سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که برای جلوگیری از انتقال هاری، پوشش واکسیناسیون باید به بیش از ۷۰ درصد جمعیت سگها در هر جامعه یا منطقه برسد. این هدف در مناطقی که سگهای آزادگرد و بیصاحب دسترسی به برنامههای واکسیناسیون را دشوار میکنند، مستلزم طراحی برنامههای جداگانه و مستمر است.بنابراین، واکسیناسیون سگهای صاحبدار و گله، اگرچه ضروری است، اما به تنهایی جایگزین واکسیناسیون و مدیریت سگهای بدون صاحب نمیشود.از سوی دیگر، غذا دادن بیضابطه در کنار مدرسه، بوستان، رستوران یا محل عبور کودکان، اگر بدون نظارت، واکسیناسیون و کنترل جمعیت انجام شود، میتواند تجمع و رقابت میان سگها را بیشتر کند. حمایت از حیوانات باید با مسئولیتپذیری، نه رهاسازی و نمایش رسانهای، همراه باشد.در کنار مدیریت سگهای ولگرد، اجرای مقررات مربوط به نگهداری و جابهجایی سگهای صاحبدار نیز اهمیت دارد. استفاده از قلاده و در موارد لازم، پوزهبند، جلوگیری از رها کردن حیوان در معابر و بوستانها، واکسیناسیون منظم و پاسخگویی مالک در صورت بروز حادثه، باید بخشی از مسئولیت قانونی و اجتماعی صاحبان حیوانات باشد. شفافیت در این حوزه فقط به اعلام تعداد سگهای جمعآوریشده محدود نمیشود؛ دستگاههای مسئول باید آمار حیوانگزیدگی، موارد هاری انسانی، تعداد سگهای واکسینهشده، وضعیت مراکز نگهداری، هزینههای صرفشده و نتیجه اقدامات انجامشده را به تفکیک شهر و سال منتشر کنند.در نهایت، مطالبه خانوادهها روشن است: نه خشونت بیضابطه، نه بیعملی؛ بلکه ساماندهی علمی، پاسخگویی دستگاهها، اعلام آمار شفاف و تضمین دسترسی فوری همه شهروندان به خدمات پیشگیری از هاری. کودکان نباید هزینه اختلافنظر دستگاهها و نبود متولی واحد را بپردازند.
14:54 - 14 مرداد 1405