کشف گودال مرموز در دریاچه ارومیه، پدیدهای نادر در قلب نگین فیروزهای ایران
دریاچه ارومیه، یکی از بزرگترین دریاچههای آب شور خاورمیانه و ششمین دریاچه آب شور جهان، سالهاست که به دلیل چالشهای زیستمحیطی و کاهش شدید سطح آب، در کانون توجهات قرار دارد. اما اخیراً، کشف یک پدیده زمینشناختی نادر در بستر این دریاچه، بار دیگر نگاهها را به این اکوسیستم شکننده معطوف کرده استگودالی با ویژگیهای دمایی غیرمعمول که کنارههای آن آب سرد و مرکز آن آب گرم دارد. این کشف، نه تنها از منظر علمی بلکه از دیدگاه زیستمحیطی و گردشگری، میتواند نقطه عطفی در شناخت و احیای دریاچه ارومیه باشد.این گودال که ظاهرا توسط یک فعال اجتماعی در بخشهایی از بستر دریاچه ارومیه شناسایی شده، به دلیل الگوی دمایی منحصر بهفرد خود توجه زمینشناسان و محققان محیط زیست را جلب کرده است.بر اساس مشاهدات اولیه، آب در کنارههای این گودال دمایی پایینتر (مشابه دمای سطح دریاچه، حدود 20 تا 25 درجه سانتیگراد در فصل گرم) دارد، در حالی که در مرکز گودال، دمای آب به طور قابلتوجهی بالاتر (تا حدود 35 درجه سانتیگراد یا بیشتر) گزارش شده است.این الگوی دمایی، که با حرکت به سمت مرکز گودال افزایش مییابد، نشاندهنده وجود یک منبع گرمایی زیرسطحی است که احتمالاً به فعالیتهای زمینگرمایی منطقه مرتبط است.ریشه زمینشناختی پدیده منطقه دریاچه ارومیه در نزدیکی گسل ارومیه–زرینهرود قرار دارد، گسلی با راستای شمالغربی–جنوبشرقی که نقش مهمی در شکلگیری فروافتادگی این دریاچه ایفا کرده است. فعالیتهای زمینگرمایی در این منطقه، بهویژه در نزدیکی کوههای آتشفشانی خاموش مانند کوه زنبیل و دالامپر، پیشتر نیز منجر به تشکیل چشمههای آب گرم در اطراف دریاچه شده است
چشمههایی نظیر چشمه آب گرم هفت آباد و کوه زنبیل، با دمای 32 تا 34 درجه سانتیگراد، نمونههایی از این فعالیتهای زمینگرمایی هستند." گودال تازه کشفشده میتواند نتیجه جوشش یک چشمه آب گرم زیرسطحی در بستر دریاچه باشد که آب گرم را از اعماق زمین به مرکز گودال منتقل میکند، در حالی که کنارهها تحت تأثیر آب سردتر دریاچه و تبادل گرمایی با محیط قرار دارند" اهمیت علمی و زیستمحیطی این کشف از چند جهت حائز اهمیت است.نخست، از منظر زمینشناسی، این گودال میتواند اطلاعات جدیدی درباره فعالیتهای زمینگرمایی و ساختار گسلهای منطقه ارائه دهد.بررسیهای بیشتر ممکن است به درک بهتر تاریخچه زمینشناختی دریاچه ارومیه، که قدمتی بین 6500 تا 8500 سال دارد، کمک کند.دوم، از منظر زیستمحیطی، این پدیده میتواند نشانهای از پویایی اکوسیستم دریاچه باشد. وجود چشمههای زیرسطحی، همانطور که در سال 1402 گزارش شد، نشاندهنده ورودی آب زیرزمینی به دریاچه است که میتواند در احیای آن نقش بسزایی داشته باشد.با این حال، شوری بالای آب دریاچه (220 تا 280 گرم نمک در لیتر) ممکن است ویژگیهای زیستی این گودال را تحت تأثیر قرار دهد، بهویژه با توجه به حضور میکروارگانیسمهایی مانند آرتمیا و جلبکهای دونالینا سالینا که در شرایط شوری بالا رنگ قرمز تولید میکنند.پتانسیل گردشگری و چالشهااز منظر گردشگری، این گودال میتواند به جاذبهای جدید برای دریاچه ارومیه تبدیل شود. چشمههای آب گرم به دلیل خواص درمانی، همواره مورد توجه گردشگران بودهاند. چشمههای اطراف دریاچه، مانند هفت آباد، سالانه پذیرای گردشگران بسیاری هستند.
با این حال، توسعه گردشگری در این منطقه نیازمند مدیریت دقیق است تا از آسیب به اکوسیستم شکننده دریاچه جلوگیری شود. خشک شدن 95 درصد دریاچه تا سال 1401 و پیامدهای آن، از جمله افزایش تشعشعات فرابنفش و توفانهای نمکی، نشاندهنده ضرورت حفاظت از این اکوسیستم است.
17:06 - 1 خرداد 1404