فقر آثار عاشورایی در سینما؛ از کوتاهی مدیران تا دغدغه گرینکارت!
واقعه تاریخساز و حماسهآفرین عاشورا به رغم برخورداری از ظرفیتهای روایی و دراماتیک غنی همچنان در سینمای ایران مفقود و مهجور مانده است.
خبرگزاری فارس _ گروه سینما: یکی از پرسشهای بسیار جدی و پراهمیتی که هر سال، همزمان با فرارسیدن ایام محرم سید و سرور شهیدان، حضرت اباعبدالله الحسین (علیهالسلام) در اذهان نقش میبندد، این است که چرا پرداختن به عاشورا به مثابه بزرگترین و جاودانهترین حماسه تاریخ بشری، اینچنین در سینمای ایران، مهجور و مغفول باقی مانده است؟و باز همان پرسش همیشگی! شاید در بدو امر، طرح چنین پرسشی تکراری و کلیشهای به نظر برسد؛ چه اینکه در سالهای اخیر، بارها به انحاء گوناگون در رسانهها مطرح شده و چه بسا ابعاد و زوایای مختلف آن مورد کاوش و بررسی قرار گرفته است؛ با وجود این و به رغم همه تحلیلها، تعلیلها و تذکرهایی که تا به امروز در باب این مسئله ارائه شده است، صورت مسئله همچنان به قوت خود باقی است و مادامی که گامهای مشهود و موثری در مسیر مرتفع ساختن آن برنداشته نشود، همچنان میتوان چنین پرسشی را به مثابه مطالبهای اصیل و ضروری در فضای رسانهای مطرح کرد تا مبادا ضرورت اهتمام و چارهاندیشی حول آن نزد مدیران و کنشگران سینمای ایران، بیش از آنچه تا به امروز شاهد بودهایم، کمرنگ شود.هنگامی که از محرم و متعلقات آن صحبت میکنیم، باید توجه داشته باشیم که عاشورا و نهضت جاودانه برآمده از آن، عنصری یگانه، پویا، معنابخش و هویتساز به تاریخ، فرهنگ و حافظه جمعی مردم ایران با عقاید و مذاهب گوناگون است؛ مولفهای به غایت اساسی که با مفاهیم معتنابهی چون حقطلبی، ظلمستیزی، ایثار و از خودگذشتگی، مقاومت و ایستادگی، امر به معروف و نهی از منکر، عدالتخواهی، جهاد و شهادت و... گره خورده است.
همین خصوصیات کلیدی است که عاشورا را به دراماتیکترین واقعه در تاریخ بشری بدل میسازد. رخدادی که مهمترین عناصر روایی اعم از قهرمان، ضدقهرمان، تعلیق، کشش، انتخاب، تردید، عشق، نفرت، شور، حزن، حماسه و امثالهم را خود دارد و افزون بر اینها، مملو از پرسشهای عمیق اخلاقی، فلسفی و انسانی است.سینمای ایران و کارنامهای کمرمقبا درنگ در کارنامه سینمای ایران به وضوح درمییابیم که سهم عاشورا و محرم بسیار کمتر از ظرفیت حقیقی این حادثه سترگ تاریخی است. در طول بیش از چهار دهه پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی، سینمای ایران مسیر پرنوسانی را در زمینه ساخت آثار عاشورایی طی کرده است و جز چند اثر شاخص، مابقی آثار معدود ساختهشده نتوانستهاند به فیلمهایی موفق، موثر و ماندگار در تاریخ سینمای ایران تبدیل شوند. روزنامهنگاران و اهالی سینما تا به امروز پاسخهای متعدد و گوناگونی را به این پرسش که چرا سینمای ایران در زمینه ساخت آثار عاشورایی، منفعل و کمکار ظاهر شده است، دادهاند. پاسخهایی که میتوان آنها را در مواردی چون اهمال و انفعال مدیران و سیاستگذاران، فقدان بودجه و سرمایه کافی، ریسک سرمایهگذاری (بهویژه در بخش خصوصی)، حساسیتهای محتوایی، سنگین بودن روند تولید پروژههای اینچنینی برای سازندگان و... خلاصه کرد.
نگرانی برای گرینکارت! باوجود همه موارد فوق که به زعم نگارنده بیشتر به بهانه شبیه است، شاید یکی از تاملبرانگیزترین جوابها به پرسش مذکور، پاسخ محسن علیاکبری، تهیهکننده باسابقه سینما و تلویزیون کشورمان باشد. او در گفتوگویی به ملاحظه عجیب بعضی سینماگران برای عدم حضور در آثار ارزشمند سینمایی اشاره میکند و میگوید: "متأسفانه برخی از سینماگران به دلیل گرینکارتهایشان از حضور در چنین آثاری خودداری میکنند! من در یکی از پروژههایم با چنین مسئلهای مواجه شدم و شماری از بازیگران به دلیل نگرانیهایی که بابت صدور گرینکارتهای خود داشتند، از همکاری انصراف دادند. این نگرانی هم در میان بازیگران وجود دارد و هم در بین کارگردانها!"
با وجود این، با هر منطق و متر و معیاری که به مسئله بنگریم، نمیتوان پذیرفت که سینمای ایران با توان تولید سالانه انبوهی از شبهکمدیهای مبتذل و پرهزینه، پس از گذشت ۳۲ سال از ساخت فیلم سینمایی "روز واقعه" که همچنان ماندگارترین اثر عاشورایی سینمای ما به شمار میآید، قادر به ساخت فیلمی درخور و ماندگار با محوریت نهضت عاشورا، قیام حضرت سیدالشهدا (علیهالسلام) یا دیگر محورهای مرتبط به فرهنگ حیاتبخش عاشورایی نباشد.اگر هالیوود چنین فرصتی را داشت... وقتی به هالیوود نگاه میکنیم، میبینیم که فیلمسازان هالیوودی از دل کماهمیتترین حوادث و اتفاقات تاریخ کوتاه مدت ایالات متحده آمریکا دراماتیکترین آثار سینمایی را خلق کردهاند و با بهرهگیری از اقسام تکنیکهای سینمایی و شگردهایی چون تخیل، اغراق و وارونهنمایی، انگاره میانتهی "آمریکای قهرمان و هژمونیک" را به خورد افکار عمومی جهان دادهاند. این در حالی است که سینمای ایران به رغم برخورداری از ظرفیت و سرمایههای غنی تاریخی، فرهنگی و تمدنی، بهره چندانی از این منبع بیبدیل و ذیقیمت نبرده است. حال، تصور کنید اگر چنین فرصت و ظرفیت بکر و بیبدیلی در اختیار هالیوود قرار داشت، چگونه از آن بهرهبرداری میکرد؟
بدهی بزرگ سینمای ایران به مخاطباندر تحلیل نهایی و با توجه به آنچه که به اختصار در نوشتار پیشرو شرح آن رفت، باید گفت که تصویر گمشده عاشورا در سینمای ایران و ساخت آثاری درخور حول محور این نهضت حماسی و همواره جاودانه تاریخ، بدهی بزرگ سینمای ایران به مخاطبان هنر هفتم محسوب میشود؛ وضعیتی که بیش از گذشته ضرورت تغییر ریل و بازنگری در سینمای تجاریزده ایران را برجسته میسازد. بدیهی است که ریلگذاریهایی تازه باید مسیر ساخت آثار سینمایی ارزشمند بهویژه آن دسته از تولیدات عاشورایی که به صورت متناسب و توامان از دو بال محتوا و فرم بهرهمند شده باشند را تسهیل و بهسازی کنند. در این راستا میتوان از تجربههای موفق تلویزیون در ساخت آثار ماندگاری چون مختارنامه و شب دهم نیز بهره جست.#محرم#عاشورا#سینما
16:39 - 4 تیر 1405
0 بازدید