در حوزه امنیت سایبری با کمبود شدید نیروی انسانی مواجه هستیم
گفتوگوی تفصیلی| الزامات آموزش عالی هوشمند و چند پیشنهاد برای ارتقای زیرساختهای امنیت سایبری
مدیر کل آمار، فناوری اطلاعات و امنیت فضای مجازی وزارت علوم با تشریح الزامات آموزش عالی هوشمند، چند پیشنهاد برای ارتقای زیرساختهای امنیت سایبری مطرح کرد.
به گزارش خبرنگار گروه دانشگاه خبرگزاری فارس، در ساختار قدیم وزارت علوم، اداره کل تحول اداری و فناوری اطلاعات زیر نظر معاونت اداری مالی فعالیت میکرد اما در ساختار جدید، اداره کل آمار، فناوری اطلاعات و امنیت فضای مجازی وزارت علوم زیرمجموعه وزیر علوم مشغول به فعالیت شد و وظایف مهمتری نیز به عهده این اداره کل قرار گرفت.یکی از این فعالیتها نیز پروژه پنجره واحد خدمات دانشگاهی بود که توسط وزارت علوم با هدف یکپارچهسازی الکترونیکی ارائه خدمات دانشگاهی در کل کشور راه اندازی شد و بیش از ۲۴۵ دانشگاه و مؤسسه آموزش عالی به این درگاه متصل شدند و بیش از ۴۹۰ سامانه دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی از طریق این درگاه به پنجره ملی خدمات دولت هوشمند متصل شده و سال گذشته نیز پروژه پنجره ملی خدمات دولت هوشمند» بهعنوان یکی از پروژههای برتر خط عمل دولت الکترونیک، موفق به کسب جایزه WSIS Prize Champion ۲۰۲۳ شد.در زمینه وظایف و عملکرد اداره کل آمار، فناوری اطلاعات و امنیت فضای مجازی وزارت علوم با محمدهادی زاهدی مدیر کل آمار، فناوری اطلاعات و امنیت فضای مجازی وزارت علوم گفتوگو کردیم.متن گفتوگوی خبرنگار گروه دانشگاه خبرگزاری فارس با زاهدی را در زیر میخوانید:
پنجره واحد خدمات هوشمند دستگاهی مقدمه اجرای سکوی هوشمند آموزش عالی بود
فارس: از عملکرد و فعالیتهایی که در این دوره از وزارت علوم داشتید صحبت بفرمایید.زاهدی: در طول حدود 30 ماه که در مجموعه وزارت علوم در خدمت دوستان بودیم مجموعهای از تکالیف بالادستی برعهده ما بود که باید انجام میدادیم و بخشی از مأموریتها را هم مقام عالی وزارت بر ما تکلیف کرده بودند.در حوزه مسائل بالادستی و قوانین، مهمترین قانونی که تکلیف شده بود حوزه هوشمندسازی یعنی حرکت از سمت دولت الکترونیک به سمت دولت هوشمند بود، مهمترین پروژه هم ایجاد پنجره واحد خدمات هوشمند دستگاهی بود.وزارت علوم موفق شد در 2 سال گذشته پروژه موفق پنجره واحد خدمات هوشمند دستگاهی را اجرا کند، این پنجره واحد در حقیقت مقدمهای برای اجرای سکوی هوشمند آموزش عالی کشور بود.
فارس: آماری از عملکرد این پنجره دارید؟زاهدی: بله، امروز بیش از 274 دانشگاه، پارک علم و فناوری و موسسه آموزش عالی و بیش از 520 سامانه دانشگاهی به این پنجره واحد متصل شدند، بیش از یک میلیون و 600 هزار نفر از هموطنان هم در این سامانه ثبت اطلاعات کردند و 63 میلیون خدمت هم در کمتر از یک سال از طریق این سامانه دریافت شده است، یعنی 63 میلیون خدمت که پیش از این باید به صورت غیرمتمرکز انجام می شده است هربار به صور دیگری انجام می شد.در حال حاضر یک بار به پنجره واحد مراجعه میکنند و تمام خدماتشان انجام میشود.
پیشرفت وزارت علوم در حوزه شاخصهای ارزیابی دولت الکترونیک
اتفاق دیگری که در وزارت علوم افتاد بحث ارتقای جایگاه وزارت علوم در حوزه ارزیابی دولت الکترونیک بود، زمانی که مسؤولیت این حوزه را برعهده گرفتیم، براساس شاخصهای ارزیابی دولت الکترونیک، وزارت علوم در رتبه نوزدهم بود، در آخرین رتبه بندی که یک ماه گذشته اعلام شد وزارت علوم رتبه دوم را کسب کرد که نشان دهنده عزم جزم این وزارتخانه برای هوشمندسازی و حرکت به سمت دولت هوشمند است.ارتقای جایگاه وزارت علوم در حوزه فناوری اطلاعات در این دوره بسیار مشخص است که حوزه فناوری اطلاعات ذیل مجموعه شخص وزیر فعالیت کرد.
فارس: با توجه به این عزم جزم، فعالیت دیگری هم در این زمینه در وزارت علوم انجام شد؟زاهدی: بله، یکی دیگر از کارهای ما ایجاد حوزه ساختاری در زمینه امنیت سایبری بود، ما پیش از این در ساختار وزارت علوم حوزه امنیت سایبری نداشتیم و این حوزه هم تحت عنوان یک معاونت زنده شد و اثرات آن هم به این صورت بود که با وجود حجم حملات سایبری در دو سال گذشته، اما کمترین آسیب را به وزارت علوم و مجموعه های وابسته داشتیم.بیش از 14 هزار ساعت دوره آموزشی برای مدیران ارشد، مدیران فناوری اطلاعات و یاوران علمی دانشگاهها داشتیم.مسأله دیگر هم یک قانون بالادستی تحت عنوان تصویب مجوزهای کسب و کار بود که این هم تکلیف بالادستی بود که در دولت سیزدهم تأکید زیادی بر آن شد، ما از همان اوایل مسوولیت تمام خدمات مشمول این قانون را الکترونیکی کردیم و سپس تمام خدمات به پنجره ملی صدور کسب و کار متصل شدند که گام موثری در حوزه شفافیت و خدمت به مردم بود.در حوزه ستاد وزارت علوم هم کارهایی صورت گرفت، یکی از این کارها بحث شفافیت بود، در زمینه تحول دیجیتال چند معیار برای بحث ارزیابی وجود دارد، یکی از اینها اثربخشی، بهره وری و شفافیت است.فارس: درباره این طرح بیشتر توضیح بفرمایید.زاهدی: ما در گامهای اول به توصیه شخص وزیر علوم مدل ارزیابی شفافیت در نظام بهره وری وزارت علوم را در حوزههای مختلف آموزش عالی طراحی کردیم.
وزارت علوم بیش از 15 بار مورد حملات سایبری قرار گرفت
بحث شفافیت در تعاملات اداری را هم با چند کلیدواژه مانند تعاملات فراگیر یا درخت ارجاع پیگیری کردیم و با این طراحی تمام ذینفعان ما که با وزارت علوم به نحوی کار داشتند لازم نبود برای انجام کارشان پیگیر نامهها شوند، بلکه هر نامه به عنوان یک رخداد شد که کارشناسان وزارت علوم مسوول پیگیر آن بودند و ما نظام پاداش و جریمه برای آن در نظر گرفتیم به این صورت که عملکرد هر فرد در هر شکل و سطح و حوزه ای بر عملکرد کل آن حوزه تاثیر می گذاشت، اگر عملکرد فرد مثبت یا منفی و دیرهنگام بود در عملکرد کل حوزه تاثیر میگذاشت و یک عملکرد فراگیر ایجاد شد و اثربخشی آن جایی است که مدت زمان پاسخگویی در وزارت علوم مثلا در فاصله یک ساله از 20 روز به 5 روز کاهش پیدا کرد که این مسأله هم اثربخشی، هم بهره وری و هم شفافیت را نشان می دهد.فارس: کشور ما در دو سال و نیم گذشته درگیر یک جنگ نرم از نوع امنیت سایبری بود که برخی از دانشگاه های ما نقطه هدف این حملات بودند، در این زمینه چه فعالیتهایی انجام دادید؟زاهدی: بله، حمله به برخی دانشگاهها انجام شد، به واسطه اینکه آن دانشگاه نام خاصی داشته یا اینکه از نظر علمی دارای پیشرفت بوده است لذا حجم حملات سایبری میطلبید که ما با آفند و پدافند نظام امنیت سایبری را ایجاد کنیم.برنامههایی را انجام دادیم، بیش از حداقل 15 بار وزارت علوم مورد حمله قرار گرفت و هدفشان این بود که سایت از کار بیفتد و نارضایتی ایجاد شود که الحمدلله با تدابیری که از قبل اندیشیده شده بود هیچ اتفاقی نیفتاد و هیچ سامانهای آسیب ندید و هیچ دیتایی از بین نرفت و هیچ دیتایی هم خارج نشد.
فارس: جریان نامههایی که منتشر شد چه بود؟زاهدی: نامههایی که در فضای مجازی منتشر شد نامههایی بود که از روی سیستم دو فرد از وزارت علوم خارج شد و از سمت سرور اصلی هیچ دیتایی خارج نشد.در دانشگاه ها در دو سال و نیم گذشته حدود 18 دانشگاه ما متاثر از حملات سایبری در سطوح مختلف بودند که این تعداد از بیش از 300 حمله بود.این مسأله نشان می دهد که سطح آگاهی و دانش در دانشگاه ها هم افزایش یافته است.
ردیف مشخصی برای ارتقای زیرساختهای امنیت سایبری نداریم
فارس: برای افزایش این آگاهی دوره آموزشی یا فعالیت خاصی هم داشتید؟زاهدی: ما بیش از 180 دانشگاه دولتی و تعداد زیادی پارک و موسسه آموزشی داریم، اما ردیف مشخصی برای ارتقای زیرساخت های امنیت سایبری نداریم، در قانون بودجه 1402 و 1403 بندی آورده شده که در سال 1402 دو درصد و در سال 1403 پنج درصد از بودجه تملک دارایی هر سازمانی به حوزه ارتقای زیرساخت های امنیت سایبری اختصاص یابد اما این مبلغ برای دانشگاه ها عددی نیست.برای کل حوزه ستادی وزارت علوم، این بودجه حدود یک میلیارد و 700 میلیون تومان است، فقط یک سرور معمولی بیش از 4-5 میلیارد استبنابراین تخصیص این مبلغ گرهای را باز نمی کند و ما نیازمند این هستیم که حداقل یک بار برای این موضوع چاره اندیشی شود، من پیشنهاد میکنم برای سال 1404 این کار صورت گیرد.فارس: پیشنهاد شما در این زمینه چیست؟زاهدی: میشود دولت و وزارت ارتباطات خودش متولی شود و زیرساختهای وزارت ارتباطات در این زمینه ارتقا یابد و دستگاه های دولتی با آنجا ارتباط بگیرند که البته تمرکز در یک نقطه می تواند آسیبهای خود را داشته باشد اما باید معماری های لازم برای تضمین امنیت صورت بگیرد.دو موضوع دیگر هم به عنوان درخواست از مسؤولان مطرح می کنیم، ما در عصر تحول دیجیتال هستیم و باید بدانیم دانشگاه ها در این عصر چه رویکردی دارند و کشور در این عصر قرار است به کجا برسد، مثلا سهم اقتصاد دیجتال از تولید ناخالص ملی بسیار مهم است، در برخی کشورها این میزان بالای 13 درصد است، متوسط دنیا حدود 15 درصد است اما در کشور ما 7 درصد است که نشان می دهد در حوزه تحول دیجیتال مسیر زیادی را پیش رو داریم که باید این مسیر را به صورت جهشی طی کنیم، با روال عادی به کشورهای دیگر نمیرسیم.
چند پیشنهاد برای ارتقای حوزههای فناورانه
مهمترین مولفه برای این امر هم سرمایه انسانی است، برای اینکه در حوزه فناوری اطلاعات، هوش مصنوعی و تحول دیجیتال موفق باشیم باید سرمایه انسانی تربیت و آن را حفظ کنیم که ما در هر 2 زمینه ضعیف عمل کردیم.با وجود اینکه در سه سال گذشته همت زیادی در این حوزه شد و قرار بود آزمونهای تخصصی در این حوزه انجام شود اما نشد خواهشم این است که مجوز فراخوان برگزاری این آزمونها از سوی سازمان اداری استخدامی صادر شود.برای نیروهایی که در حوزه های فناورانه به خصوص در حوزه فناوری اطلاعات کمک می کنند شرایطی مهیا شود که این نیروها در سیستم و جایگاهشان حفظ شوند، برخی از این افراد به سمت بخش خصوصی میروند و بخشی دیگر مهاجرت می کنند، باید این افراد را در سیستم اداری خودمان حفظ کنیم، این افراد باید به صورت ویژه دیده شوند.آخرین درخواست من هم این است که ما نیازمند راه اندازی یک سری آزمایشگاههای تخصصی امنیت هستیم که من اسم آن را «آتا» گذاشتم و باید به این موضوع توجه ویژهای شود تا به ارتقای سطح امنیت ما کمک کند.البته ما خودمان هم تا زمانی که در وزارت علوم هستیم این موارد را پیگیری می کنیم.هر چقدر ما تحول دیجیتال داشته باشیم به همان میزان چالش هم داریم که یک بخش آن چالش امنیت داده است، بحث های حریم خصوصی و فرهنگ و غیره را هم داریم که دانشگاه ها باید در زمینه هم پیشگام شوند تا مباحث فرهنگ، حقوق، اخلاق در تحول دیجیتال هم آموزش داده شود تا از قافله پیشرفت عقب نمانیم.
فارس: با توجه به تأکید مقام معظم رهبری بر پیشرفت در حوزه هوش مصنوعی، وزارت علوم در این زمینه هم وارد شده است؟زاهدی: بله، در حوزه تحولات فناورانه، فناوری و دانشی که به عنوان فناوری پیشگام باقی خواهد ماند حوزه هوش مصنوعی است، ما در این حوزه در کشور در بخش دانشگاه و تولید اثر علمی موفق بودیم و رتبه خوبی داریم، در برخی پایگاه ها رتبه 13 دنیا و در برخی دیگر رتبه 15 یا 17 را داریم، این نشان می دهد دانشگاه های ما به این موضوع توجه کردند، اما در معیارهای دیگر مثلا در حوزه کاربردی رتبه های خوبی نداریم، مثلا از بین 180 کشور رتبه 70 داریم و به دلیل سرعت رشد سایر کشورها ممکن است به رتبه های پایین تری هم می رسیم، این یعنی تبدیل علوم به فنون انجام نشده که یقینا شرکت های تحصصی و خصوصی می توانند این خلأ را پر کنند، دولتی ها می توانند کمک کنند و تسهیلگر باشند.ما آماری تحت عنوان شاخص سطح پذیرش دولت ها در حوزه هوش مصنوعی را داریم که رتبه ما سال قبل 74 بوده و امسال به 94 رسیدیم، یعنی سقوط کردیم البته به این معناست که آمادگی کشورهای دیگر بیشتر شده و رتبه آنها ارتقا یافته است.فارس: در این زمینه چه باید بکنیم؟زاهدی: باید در سرمایه گذاری این حوزه، تربیت نیروی متحصص، ارتقای زیرساخت ها و غیره پیشرفت داشته باشیم تا مجموعه ای از آمادگی لحاظ شود.حتی بخش خصوصی ما هم در این زمینه فعالیت خوبی نداشته است و اگر در مجموع در نظر بگیریم رتبه ما بسیار بیشتر تنزل پیدا می کند.ما حداکثر 80 شرکت دانش بنیان داریم که محصول تخصصی حوزه هوش مصنوعی دارند که فقط 20 تا از آنها توانستند محصولشان را خوب بازاریابی کرده و بفروشند.
در حالیکه همین الان در کشور چین بالای 5 هزار شرکت تخصصی تولید خدمت در حوزه هوش مصنوعی وجود دارد حتی با نسبت جمعیت هم ما باید بسیار ارتقا یابیم.دولت و وزارت علوم در این زمینه چند گام برداشتند، دولت سازمان ملی هوش مصنوعی را راه اندازی کرد، شورای راهبری هوش مصنوعی را هم تشکیل داد و از همه مهم تر کلیات سند ملی هوش مصنوعی در شورایعالی انقلاب فرهنگی تصویب شد.در وزارت علوم هم تاسیس انجمن هوش مصنوعی ایران انجام شد.این انجمن متشکل از بیش از 150 متخصص اعم از دانشگاهیان و غیره هستند.مجوز اولین نشریه تحصصی هوش مصنوعی هم از سمت وزارت علوم صادر شد و سومین گام در حال انجام، بحث راه اندازی گروه پژوهشی تخصصی حوزه هوش مصنوعی است.در معاونت آموزشی وزارت علوم هم اتفاق بسیار خوبی رخ داد، اینکه دو واحد درس هوش مصنوعی برای همه افرادی که در این حوزه هستند لحاظ شد. ______________________________به روزترین خبرهای دانشگاهی را میتوانید با ساخت اکانت شخصی برای خودتان با نشانی https://farsnews.ir/r/0Ib و دنبال کردن گروه دانشگاه با آی دی https://farsnews.ir/University قبل از دیگران ببینید.پایان پیام/#وزارت_علوم #هوش_مصنوعی #محمدهادی_زاهدی #امنیت_سایبری
08:45 - 20 مرداد 1403