از کتیبههای محتشم تا اینستاگرام امروز؛ نگاه یک شاعر به صدق عاطفی و رسانه در شعر آیینی
محمدجواد شرافت در گفتوگویی بیپرده، از دردهای ناگفتهاش درباره «شعر زرد» میگوید و توضیح میدهد چرا برخی نوحههای حتی گاهی پربازدید، هرگز ماندگار نمیشوند و چطور میتوان در عصرِ هیاهو، عیارِ هنرِ آیینی را حفظ کرد. روایتی صریح از مرزِ باریکِ «دیده شدن» و «ماندگار شدن».
امسال روز شعر و ادبیات آیینی با آغاز ماه محرم همزمان شده و شعر آیینی دوباره به یکی از مهمترین زبانهای روایت عشق و سوگ اهلبیت(ع) تبدیل میشود؛ زبانی که از دل هیئتها و مجالس عزاداری برمیخیزد و گاه به ادبیاتی ماندگار بدل میشود.در میان شاعران آیینی «استاد محمدجواد شرافت» از چهرههایی است که سالها با شعر و شاعری زیسته و تجربه زیست در فضای هیئت را نیز در شعرهایش منعکس کرده است. او معتقد است شعر آیینی اگر با صدق عاطفی سروده شود، حتی سادهترین نوحهها نیز میتوانند در دل مردم ماندگار شوند.در گفتوگویی تفصیلی با این شاعر آیینی، از مسیر ورودش به شعر، مرز شعر صادقانه و سفارشی، نسبت شعر آیینی با فضای مجازی و تجربههای شخصی او در سرودن برای اهلبیت(ع) پرسیدهایم.آئینیسرایی برای شما یک انتخاب ادبی بود یا یک نیاز قلبی؟هر دو. شاعر در فضایی که در آن زندگی میکند شکل میگیرد و همان فضا به شعرش رنگ و بو میدهد؛ از قالب و محتوا گرفته تا موسیقی و عاطفه شعر. برای مثل، کودکی و نوجوانی من در هیئتها گذشت و امیدوارم تا پایان عمر هم در حریم اهلبیت(ع) باشم. وقتی سالها با نوحهها و اشعار زندگی میکنید، طبیعی است که گرایش شما به سمت شعر آیینی برود.در کودکی نوحهها را مینوشتم و زمزمه میکردم و در دهه هفتاد هم نوحههای محمدرضا طاهری را زیاد میخواندم. همین انس کمکم انسان را به سمت شعر میبرد. یادم هست اولین بار برای امام جواد(ع) نوحه نوشتم و یکی از دوستان شاعر گفت خیلی خوب شده است. از همانجا مسیر جدی شعر برای من شروع شد.البته گاهی عاشقانه، اجتماعی یا طنز هم مینویسم، اما اولویت من شعر آیینی است؛ چون فکر میکنم هر کسی در محافل اهلبیت(ع) سهمی دارد و سهم ما شاعران همین کلمات است.
مرز شعر آیینی صادق با شعر سفارشی مناسبتی کجاست؟
در ادبیات فارسی بسیاری از شاهکارها به سفارش پادشاهان یا بزرگان سروده شدهاند و اصلِ سفارش بد نیست؛ مهم صدق شاعر است. من نمیتوانم درباره موضوعی که به آن باور ندارم شعر بگویم، چون بر دل مخاطب نمینشیند. گاهی سفارش مربوط به یک کنگره یا شخصیت تاریخی است که شاید قبلاً با او انس نداشتهایم؛ در این مواقع شاعر باید با تحقیق و علاقه به موضوع نزدیک شود و با صدق عاطفی شعر بگوید. اما سفارشی که شاعر هیچ اعتقادی به آن ندارد معمولاً شعری ماندگار بهبار نمیآورد.امروز برای دیده شدن شعر آیینی باید بهتر نوشت یا بهتر در فضای مجازی خود را معرفی کرد؟در زمانۀ ما ممکن است شعری با عیار ادبی پایین، به خاطر فضای مجازی خیلی دیده شود. از طرف دیگر ممکن است شعر بسیار خوبی سروده شود اما چون شاعر از این ظرفیت استفاده نکرده، دیده نشود.به نظرم راه سومی هم هست: شاعر میتواند در عین حفظ کیفیت شعر، از ظرفیتهای فضای مجازی استفاده کند. بهانه اینکه فضای مجازی آسیب دارد نباید باعث شود شاعر از این رسانه فاصله بگیرد. نمونههای موفق هم داریم؛ شاعرانی که کیفیت شعرشان را حفظ کردهاند و در عین حال در فضای مجازی مخاطب گستردهای دارند.آیا اشعاری که برای شورگرفتن در هیئات سروده میشود ماندگارند؟ماندگاری شعر قابل پیشبینی نیست. گاهی شعری که شاعر خیلی روی آن حساب نکرده، ماندگار میشود و گاهی برعکس. اگر شعر «آن» و جان داشته باشد ممکن است فراگیر شود.برای خودم پیش آمده که در حال و هوای خاصی نوشتم:گرفتارم گرفتارم ابالفضلگره افتاده در کارم ابالفضلدعایی کن دوباره چند وقتیستهوای کربلا دارم ابالفضل.شاید از نظر ادبی شعر پیچیدهای نباشد، اما وقتی میخوانم بغض میکنم و دیدهام در جلسه هم اثر میگذارد.
آیا برایتان پیش آمده وسط سرودن دچار انسداد خلاقیت شوید؟
گاهی مصرعی خوب به ذهن میرسد اما ادامه نمییابد؛ باید زمان بگذرد تا شعر کامل شود. بسیاری از شاعران دفترهایی پر از تکبیتها و شعرهای نیمهتمام دارند که منتظر حال مناسباند. شعر را نمیشود تصنعی جمع کرد؛ باید زمان داد تا شکل نهاییاش را پیدا کند.کدام واژه در شعر آیینی برای شما سنگینتر است؟برای من روضه قتلگاه و گودال چنین حسی دارد؛ احساس میکنم ورود به آن حریم نیازمند انسی عمیق است. هنوز جرأت نکردهام وارد آن فضا شوم. همچنین برای امیرالمؤمنین(ع) شعر گفتن برایم دشوار است. حس میکنم هنوز آن انس عاشقانه و صمیمی نصیبم نشده است.اگر محتشم کاشانی امروز زنده بود و صفحهای با یک میلیون دنبالکننده داشت چه میکرد؟به نظرم محتشم از ظرفیتهای زمانه استفاده میکرد. در زمان خودش هم اشعارش به شکل کتیبه در شهرها نصب و منتشر میشد. اگر امروز بود احتمالاً از رسانههای جدید بهره میبرد؛ البته کیفیت آن به شخصیتش بستگی داشت.آیا پیش آمده شعری بگویید که مشخص نباشد برای معشوق زمینی است یا آسمانی؟بله، زیاد. گاهی شعری عاشقانه نوشته میشود اما افقش بالاتر از رابطه زمینی است. حتی شعری که عاشقانه نوشته بودم بعدها در مجالس مناجات خوانده شده است. عشق مرز مشخصی ندارد و طیفهای مختلفی از معنا را در بر میگیرد.تجربه شاعرانی مانند استاد شرافت نشان میدهد آنچه به شعر آیینی جان میدهد، صدق عاطفه و زیستن در فضای عشق به اهلبیت(ع) است؛ همان چیزی که سادهترین نوحهها را در حافظه جمعی ماندگار میکند.#شعر #محرم #شاعر #شعر_آیینی #ایران
00:36 - 27 خرداد 1405
3 واکنش
1406 بازدید