اهمیت یادگیری «نوبت» در رشد اجتماعی کودک
اول نوبت توست، بعد نوبت من... حتی عروسکها هم نوبت دارند! نوبت بازی و یادگیری رعایت حقوق دیگران، کلید طلایی تربیت اجتماعی کودک است.
گروه زندگی: رعایت نوبت، یکی از مهارتهای ضروری برای کودکان است.«زهرا مجیدی»، کارشناس ارشد روانشناسی و درمانگر کودک از ضرورت تمرین مستمر نوبتپذیری با فرزندان می گوید.
چالش رعایت نوبت در محیط پارک و رفتارهای رایج مادران
بارها در پارک دیدهام که بچهها بدون رعایت نوبت، سر تاببازی میکنند و ما منتظر میمانیم. از مادر پرسیدهام که نوبت بچه کی تمام میشود و تا چند باید بشماریم مادر پاسخ داده که پیادهکردن کودک باعث گریه و اذیت او میشود. در پاسخ گفتهام که بقیه کودکان نیز حق دارند و باید تعداد مشخصی بشماریم؛ مثلاً تا ۳۰، تا ۲۰ یا هر عددی.برخی مادران برای اینکه حق فرزندشان کامل ادا شود، شمارش را بسیار آهسته انجام میدهند؛ مثلاً «یک... دو... سه» را چنان کشیده میشمارند که حق سایر کودکان پایمال میشود. یکبار آنقدر شمردن مادر آهسته بود که خواستم بگویم اجازه دهید من بشمارم!باید به کودکان بیاموزیم که هم فرزند ما حق دارد و هم دیگران. هر کودکی باید نوبت خود را داشته باشد و اگر همه بخواهند به میزان ثابتی از وسایل استفاده کنند، هیچکس نباید حق دیگری را پایمال کند یا بیش از حد بازی کند. گریه و داد و بیداد کودک، اگرچه برای مادر ناراحتکننده است، اما نباید مانع از رعایت نوبت دیگران شود. بقیه کودکان نیز منتظرند و دوست دارند بازی کنند. هدف ما کلکل کردن نیست، بلکه هدف این است که فرزندمان این اصل را بیاموزد که برای رسیدن نوبتش، باید منتظر بماند.
ضرورت شروع آموزش نوبت از سنین پایین در خانه
آموزش نوبت را نباید صرفاً محدود به زمان حضور در شلوغی پارک و استفاده از وسایل بازی کنیم، بلکه از سنین پایین، حتی دوسالگی، میتوان در خانه رعایت نوبت را تمرین کرد. مثلاً هنگام غذاخوردن، به کودکان بگوییم اول نوبت توست بعد نوبت مامان.برای نمونه، هنگام صرف غذا، از همان سنین پایین و حتی از دوسالگی میتوانیم اینگونه آغاز کنیم که «اول یکلقمه شما میخوری بعد نوبت مامانه.» البته در ادامه، میتوان نوبتها را بهصورت دو تا در میان یا سه تا در میان تنظیم کرد و لزوماً نباید همیشه بهصورت یکدرمیان پیش رفت چرا که صبر کودک خردسال کم است و اندازه لقمه او با لقمهٔ بزرگترها تفاوت زیادی دارد، اما ما این کلام و این قاعده را به کار میبندیم تا او رعایت حق دیگران و نوبت را یاد بگیرد.مثلاً من به پسرم میگویم: «این لقمه برای محمدحسین است، این لقمه برای مامان زهرا، این بشقاب مال حسین است... حالا نوبت شماست و بعد از آن نوبت من.» تا ۱۰ میشماریم تا نوبت به پایان برسد و پس از آن، نوبت من فرا میشود که تا ۱۰ بشمارم. بدون شک، کودک بهسادگی نمیپذیرد که منتظر بماند تا شما ۱۰ عدد را به پایان برسانید و بعد از فعالیت دست بکشد، اما با تمرین و تکرار مستمر، بهمرورزمان، کودک درمییابد که پس از این مقدار شمارش ، نوبت به فرد دیگری تعلق میگیرد و این الگو، عادلانه است؛ یعنی قرار نیست که یک نفر سی نوبت داشته باشد و دیگری تنها ده نوبت. بدین ترتیب، کودک بهتدریج با شما همراه میشود و رعایت نوبت را در عمل با شما انجام میدهد.
البته گاهی که در خانه تنها دو نفر هستید، میتوانید شمارش ۱۰ تایی کودک را آهستهتر و شمارش ۱۰ تایی خود را سریعتر انجام دهید؛ زیرا صبر کودک محدود است و او میخواهد از بازی یا فعالیت خود لذت ببرد. اما درعینحال، گوش او را با این قاعده آشنا میسازیم که «تا ده میشماریم و سپس پایین میآییم، زیرا نوبت فرد دیگری است.»
استفاده از عروسک و اسباببازی برای آموزش غیرمستقیم نوبت
حتی میتوان از عروسکها یا اسباببازیها برای آموزش استفاده کرد؛ برای پسران، ماشینها را به صف کنید و مثلاً اگر تاب در خانه دارید بگویید: «اول نوبت ماشین پلیسه که سوار تاب بشه، بعد نوبت خرسیه.» یا مثلاً بگویید: «اول نوبت خرسیه که این کتاب را بخونه؛ خرسی، بیا این کتاب رو بخون.» سپس کتاب را لحظهای جلوی خرس قرار دهید و پس از آن، به سمت کودک بیاورید.شاید این اقدامات در ظاهر نمادین به نظر رسند، اما هدف ما آن است که کودک را با واژهٔ «نوبت» آشنا سازیم و به او بفهمانیم که «اکنون نوبت توست و زمانی دیگر، نوبت فرد دیگری خواهد بود.» اگر قرار است قاعده نوبت بهدرستی اجرا شود، برای نمونه در پارک، زمانی که به کودک میگویید نوبت دیگران فرارسیده و پس از ۲۰ شماره باید پایین بیاید، حتماً او را پیاده کنید. بدین ترتیب، به کودک میآموزیم که نه او و نه هیچ کودک دیگری، حق ندارد با زورگویی یا دادوبیداد، سهم بیشتری از بازی را به خود اختصاص دهد.پس از پیادهکردن کودک با شمارش، میتوانید یکبار دیگر در صف بایستید تا نوبت تازهای برای او فراهم شود و به او بگویید: «اگر دوست داری، دوباره در صف میایستیم تا دوباره نوبتمان شود.»
نقش تکرار در خانه و تأثیر آن بر عملکرد اجتماعی کودک در مدرسه
تکرار و تمرین این نوبت بازی در خانه، با مشارکت پدر و دیگر اعضای خانواده، به نهادینهشدن این مهارت در وجود کودکان کمک میکند.زمانی که کودک به پیشدبستان و سپس به مدرسه وارد میشود، میآموزد که معلم کلاس، تنها به خواستههای او توجه نمیکند؛ او باید برای ارائه نقاشی، دریافت خوراکی یا هر اقدام دیگری، نوبت خود را حفظ کند و منتظر بماند. در محیط مدرسه که شمار کودکان بیشتر است، این مهارت به او امکان میدهد تا عملکرد اجتماعی بهتری از خود نشان دهد.
تمرین مستمر تا نهادینه شدن یک ارزش
این تمرین نوبتپذیری را با فرزندان خود، به طور مستمر تکرار کنیدتا برایشان نهادینه شود و بهتدریج بیاموزند که نوبت دیگران را محترم شمارند و حقوق همگان را رعایت کنند.پایان پیام/#آموزش_نوبت#رعایت_حق_دیگران#تربیت_کودک_آگاه#مهارت_اجتماعی_کودکان#حق_همگانی#زهرا_مجیدی
17:22 - 4 شهریور 1405