رهبر شهید: در سیل خبرها، فقط تماشاگر نباشید؛ روایت درست را منتشر کنید
یک اتفاق میافتد؛ چند دقیقه بعد تصویرش منتشر میشود، کمی بعد روایتهای مختلف از راه میرسند و پیش از آنکه کسی فرصت کند بپرسد «واقعاً چه شد؟»، یک روایت در ذهنها جاافتاده است. اینجا همان جایی است که یک سؤال جدی شکل میگیرد: چه کسی روایت را میسازد؟
خبرگزاری فارس، اصفهان؛ یک طرف ماجرا، میلیونها کاربر نشستهاند و هر روز خبر، تصویر و تحلیل دریافت میکنند؛ طرف دیگر، همان فضای مجازی که میتواند یک خبر را در مدت کوتاهی به شمار زیادی از مخاطبان برساند، همزمان روایتهای مختلفی را پیش چشم آنها میگذارد.اما رهبر شهید، سالها پیش درباره همین فضای رسانهای یک نکته مهم را مطرح کرده بودند؛ نکتهای که مخاطب را فقط در جایگاه دریافتکننده محتوا نمیدید.ایشان در دیدار با دانشجویان و فعالان تشکلهای دانشجویی در ۲۹ فروردین ۱۴۰۲ درباره فضای مجازی فرمودند: «فضای مجازی بههرحال یک واقعیت است اما برخیها از فضای مجازی سیلوار خبر و مطلب و تحلیل میپذیرند در حالی که باید تلاش کنند در این فضا و شبکههای اجتماعی خبر و تحلیل صحیح نشر دهند.» همین جمله، نقطه شروع یک سؤال مهم است: وقتی خبر و تحلیل بهصورت «سیلوار» به مخاطب میرسد، سهم او در تولید و انتشار محتوای درست چیست؟
فضای مجازی؛ واقعیتی که نمیشود نادیده گرفت
رهبر شهید در آن دیدار، فضای مجازی را واقعیتی موجود دانستند؛ بنابراین مسئله، نادیدهگرفتن یا انکار این فضا نبود.مسئله از نگاه رهبر شهید، نوع مواجهه با فضای مجازی بود؛ اینکه کاربر صرفاً در معرض حجم گستردهای از خبرها و تحلیلها قرار بگیرد یا در همین فضا برای انتشار محتوای صحیح تلاش کند.تفاوت میان این دو وضعیت، تفاوت میان «مصرف محتوا» و «مسئولیت در قبال محتوا» است.در یک سو، کاربری قرار دارد که خبرها و تحلیلها را بدون توقف دریافت میکند و در سوی دیگر، کاربری که تلاش میکند در شبکههای اجتماعی «خبر و تحلیل صحیح» منتشر کند.این همان نقطهای است که فضای مجازی از یک ابزار ارتباطی ساده فراتر میرود و به عرصهای برای شکلگیری برداشت عمومی تبدیل میشود.
وقتی خبرها سیلوار میرسند
تعبیر «سیلوار» در سخنان رهبر شهید، تصویر روشنی از مسئله ارائه میکند.خبرها یکی پس از دیگری میرسند؛ تصویری منتشر میشود، پیامی بازنشر میشود، تحلیلی در کنار آن قرار میگیرد و مخاطب در مدت کوتاهی با انبوهی از اطلاعات مواجه میشود.در چنین شرایطی، سرعت دریافت محتوا لزوماً به معنای صحت آن نیست.ممکن است یک خبر پیش از بررسی دقیق، بارها بازنشر شود و یک تحلیل پیش از آنکه مستنداتش بررسی شود، در فضای عمومی دستبهدست شود.به همین دلیل، در سخنان ۲۹ فروردین ۱۴۰۲، در برابر دریافت «سیلوار» محتوا، بر تلاش برای انتشار «خبر و تحلیل صحیح» تأکید شد.این دو عبارت کنار یکدیگر، یک مسئله رسانهای مهم را شکل میدهند: در فضای پرتلاطم اطلاعات، فقط سرعت انتشار مهم نیست؛ صحت محتوا نیز اهمیت دارد.
خبر و تحلیل؛ دو ضلع یک میدان رسانهای
در نگاه رهبر شهید، «خبر» و «تحلیل» یکسان نیستند.خبر باید آنچه را رخ داده است، درست و دقیق منتقل کند و تحلیل باید به فهم ابعاد و زمینههای یک مسئله کمک کند.وقتی خبر و تحلیل نادرست در فضای مجازی منتشر شود، مخاطب فقط با یک اطلاعات اشتباه مواجه نیست؛ ممکن است برداشت او از یک اتفاق نیز بر پایه همان اطلاعات شکل بگیرد.در مقابل، انتشار خبر و تحلیل صحیح میتواند به مخاطب کمک کند تا میان اصل اتفاق و روایتهای پیرامون آن تفاوت بگذارد.اینجاست که اهمیت توصیه رهبر شهید درباره تلاش برای نشر محتوای صحیح در شبکههای اجتماعی روشنتر میشود.
مسئله فقط «بودن» در فضای مجازی نیست
ممکن است یک فرد یا مجموعه در شبکههای اجتماعی حضور داشته باشد اما حضور داشتن بهتنهایی به معنای اثرگذاری نیست.اثرگذاری زمانی شکل میگیرد که محتوایی برای عرضه وجود داشته باشد؛ محتوایی که بتواند خبر، اطلاعات و تحلیل درست را به مخاطب منتقل کند.در دیدار ۲۹ فروردینماه ۱۴۰۲، رهبر شهید، دانشجوی امروز را «فعال سیاسی و رسانهای فردا» نیز دانستند و درباره جایگاه آینده جوانان گفتند: «دانشجوی امروز، مدیر سیاسی، اقتصادی و دیپلماسیِ فردا، فیلسوف و محقق فردا، فعال سیاسی و رسانهای فردا، و رئیس و مغز متفکر و عنصر اثرگذار فردا است.» بنابراین، سخنان ایشان درباره فضای مجازی را میتوان در چارچوب وسیعتری از نقش جوانان در عرصه رسانه دید؛ جوانی که قرار است در آینده در عرصههای مختلف اثرگذار باشد، باید توانایی تشخیص، تولید و انتقال صحیح اطلاعات را نیز جدی بگیرد.
چرا روایت اهمیت پیدا میکند؟
فضای مجازی فقط محل انتشار خبر نیست.یک حادثه ممکن است در چند ثانیه اتفاق بیفتد اما آنچه مخاطب از آن حادثه میفهمد، میتواند تحتتأثیر نحوه ارائه اطلاعات قرار بگیرد.چه تصویری منتشر میشود؟کدام بخش از یک اتفاق برجسته میشود؟چه اطلاعاتی در کنار آن قرار میگیرد؟خبر با چه توضیحی همراه میشود؟و مهمتر از همه، آیا محتوای منتشرشده صحیح است؟پاسخ به این پرسشهاست که میتواند یک اتفاق واحد را در ذهن مخاطبان به شکلهای متفاوتی بازنمایی کند.از همین منظر، تأکید رهبر شهید بر «خبر و تحلیل صحیح» را میتوان در چارچوب مسئله بزرگتری دید: اهمیت نقشآفرینی صحیح در میدان اطلاعات.
از مخاطب خبر تا تولیدکننده محتوا
شاید مهمترین نکته این سخنان، تغییر جایگاه مخاطب باشد.مخاطب فضای مجازی فقط کسی نیست که هر روز تلفن همراهش را باز کند و ببیند چه خبرهایی برایش ارسال شده است.او میتواند درباره یک خبر تحقیق کند، صحت آن را بسنجد، اطلاعات درست را پیدا کند و در نهایت محتوایی صحیح در اختیار دیگران قرار دهد.در واقع، توصیه به تلاش برای «نشر خبر و تحلیل صحیح» یک مسئولیت رسانهای را متوجه کاربران میکند؛ مسئولیتی که در آن، بازنشر بیبررسی جای خود را به دقت، شناخت و تولید محتوای درست میدهد.
اگر روایت را دیگران بسازند
هر اتفاقی که در ایران رخ میدهد، فقط در داخل ایران دیده نمیشود.تصاویر و اخبار آن میتوانند به رسانههای مختلف برسند و از آنجا برای مخاطبان دیگر کشورها روایت شوند.در مقابل، رسانههای ایرانی نیز میتوانند همان اتفاق را با اطلاعات دقیق، زمینه و توضیح روشن برای مخاطبان خود روایت کنند.اینجاست که فضای مجازی از یک تلفن همراه و چند شبکه اجتماعی فراتر میرود و به یک میدان ارتباطی تبدیل میشود؛ میدانی که در آن، صحت خبر و کیفیت تحلیل میتواند بر برداشت مخاطب اثر بگذارد.در سخنان رهبر شهید روشن است که در فضایی که خبر و تحلیل «سیلوار» به مخاطب میرسد، ایشان بر تلاش برای نشر «خبر و تحلیل صحیح» تأکید کردهاند.
از یک دیدار دانشجویی تا یک مسئله رسانهای
سخنان ۲۹ فروردین ۱۴۰۲ خطاب به دانشجویان بود اما مسئلهای که درباره فضای مجازی مطرح شد، محدود به دانشجویان نیست.هر کاربری که در شبکههای اجتماعی محتوا منتشر میکند، هر خبرنگاری که محتوای خود را در این فضا عرضه میکند و هر مجموعهای که برای مخاطب تولید محتوا دارد، با یک پرسش روبهروست: آیا قرار است فقط دریافتکننده سیل خبرها و تحلیلها باشیم یا برای انتشار خبر و تحلیل صحیح نیز سهمی داشته باشیم؟پاسخ رهبر شهید، روشن است: «فضای مجازی بههرحال یک واقعیت است...» اما در همین فضا، باید تلاش کرد «خبر و تحلیل صحیح» منتشر شود.این نگاه را در میتوان اینگونه خلاصه کرد: از مصرفکننده محتوا به تولیدکننده محتوا؛ از دریافت سیلوار خبر به تشخیص و انتشار خبر صحیح؛ از حضور صرف در فضای مجازی به نقشآفرینی مسئولانه در آن.#فضای_مجازی #سواد_رسانهای #خبر_صحیح #شبکههای_اجتماعی #رهبر_شهید
08:30 - 15 شهریور 1405