مقالهای که دیر منتشر شود، میمیرد! مطالبهی پژوهشگران از مجلات علمی
تصور کنید پژوهشی درباره مدیریت بحران سیل انجام دادهاید، اما مقاله شما دو سال بعد، زمانی که خشکسالی حاکم است، منتشر میشود! یا حقوقدانی که اشکالات یک طرح مهم در دستور کار مجلس را بررسی میکند، باید شاهد باشد که مقالهاش زمانی منتشر میشود که آن طرح مدتهاست از دستور کار مجلس خارج شده است. این داستان تکراری بسیاری از پژوهشگران ایرانی است. روند کند انتشار در مجلات علمی، باعث میشود سرمایههای فکری کشور برای حل مسائل روز، به موقع در دسترس تصمیمگیران و جامعه قرار نگیرد و عملاً نقش خود را از دست بدهد. در شرایطی که جامعه ما با مسائل پیچیده و روزافزون اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی دستوپنجه نرم میکند، پژوهشگران وظیفه دارند با بررسی واقعبینانه این مسائل، راهحلها و تحلیلهای علمی خود را در اختیار جامعه قرار دهند. اما متأسفانه روند فعلی انتشار مقالات در مجلات علمی کشور، به جای تسهیل، مانعی جدی در مسیر این رسالت شده است. پژوهشگران با انگیزهی مشارکت در حل مسائل روز و فوری کشور، دست به قلم میبرند. اما فرآیندهای طولانی داوری، و به ویژه توقف مقاله پس از پذیرش در "لیست مقالات آماده انتشار" برای ماهها، باعث میشود یافتههای این پژوهشها گاهی یک تا دو سال بعد منتشر شوند؛ زمانی که یا آن مسئله حادثهای گذشته باشد یا ابعاد جدیدی به خود گرفته باشد. این تأخیر چندساله، به منزله "اتلاف سرمایه عظیم ملی" است. ادامه این روند، علاوه بر دلسردی پژوهشگران، اعتماد جامعه و نهادهای تصمیمساز را به کارآمدی پژوهشهای داخلی به شدت کاهش میدهد. مطالبه و راهکار: ما به عنوان جامعه پژوهشی،راهکارهای زیر را به کمیسیون ارزیابی نشریات وزارت علوم، سیاستگذاران و سردبیران محترم مجلات پیشنهاد میکنیم: - مقاله پذیرفته شده، بلافاصله فرمتبندی و به صورت PDF نهایی در بیاید و یک شماره DOI دائمی و منحصربهفرد دریافت کند و روی سایت مجله در بخش "Articles in Press" یا "Online First" قرار گیرد و از همین لحظه، مقاله "منتشرشده" محسوب میشود و میتوان به آن استناد نمود و ماهها بعد، در یک شماره کاغذی خاص نیز جمعآوری و چاپ شود. · اولویتدهی به مقالات با موضوعات ملی: ایجاد گردونه داوری سریع برای مقالاتی که به مسائل جاری و حیاتی کشور میپردازند. · پاسخگویی و شفافیت: ایجاد امکان پیگیری مستقیم و ارائه گزارش دورهای از عملکرد مجلات. اگر بپذیریم که پژوهش، موتور محرک توسعه است، انتشار بهموقع آن سوخت این موتور است. این یادداشت، دعوتی به همکاری و هشداری برای جلوگیری از اتلاف بیشتر سرمایههای علمی کشور است.

