آفرین عالی بود
چرا کشورها بمب اتم می‌سازند؟ روایت تصمیم‌ها
روند هسته‌ای شدن کشورهای دنیا
سلاح هسته‌ای، تنها یک ابزار نظامی نیست. تصمیم به ساخت آن، نقطه تلاقی ترس، جاه‌طلبی، امنیت و سیاست است. در این مقاله، داستان واقعی هسته‌ای شدن کشورها را نه به‌عنوان یک فهرست خشک، بلکه به‌صورت روایت‌هایی از تصمیم‌های تاریخی پیش می‌بریم. هر بخش، به یک یا چند کشور می‌پردازد و نشان می‌دهد چه منطقی پشت تصمیم آن‌ها به هسته‌ای شدن وجود داشت.
۱. آمریکا: نقطه صفر و انحصار کوتاهدر اوت ۱۹۳۹، آلبرت اینشتین در نامه‌ای به فرانکلین روزولت هشدار داد که آلمان نازی ممکن است در حال ساخت سلاح هسته‌ای باشد. این نامه، جرقه پروژه منهتن را زد. روزولت، تنها رئیس‌جمهور آمریکا که چهار دوره انتخاب شد، در آوریل ۱۹۴۵ درگذشت. هری ترومن، معاون او، که از جزئیات پروژه خبر نداشت، ناگهان مسئولیت بزرگ‌ترین پروژه علمی-نظامی تاریخ را بر دوش گرفت. در ۱۶ ژوئیه ۱۹۴۵، نخستین آزمایش هسته‌ای در صحرای نیومکزیکو انجام شد. ترومن سپس دستور بمباران هیروشیما و ناگازاکی را صادر کرد. ژاپن که در حال مذاکره‌ی تسلیم بود بمباران شد و آمریکا تنها قدرت هسته‌ای جهان شد.آمریکا اولین کشور بود، اما می گویند استدلالش «پیش‌دستی» بود: ترس از اینکه شاید آلمان نازی زودتر به بمب برسد. پس از جنگ، انحصار هسته‌ای به ابزار قدرت جهانی تبدیل شد. منتقدان می‌گویند بمباران ژاپن، هم پیامی به شوروی بود و هم تثبیت جایگاه سیاسی ترومن در داخل!. اما آنچه مسلم است، آمریکا با این تصمیم، عصر اتم را آغاز کرد.
۲. شوروی: پاسخ به انحصاراستالین پس از بمباران هیروشیما، به دانشمندان خود دستور داد هرچه سریع‌تر بمب اتمی بسازند. در ۱۹۴۹، نخستین آزمایش هسته‌ای شوروی انجام شد. انحصار آمریکا شکسته شد و رقابت هسته‌ای شرق و غرب آغاز شد.برای شوروی، هسته‌ای شدن یک ضرورت امنیتی بود. آمریکا تنها دارنده سلاح هسته‌ای بود و شوروی خود را در موضع ضعف می‌دید. منطق مسکو ساده بود: اگر آمریکا بمب دارد، ما هم باید داشته باشیم. این آغاز «تعادل ترس» بود.۳. بریتانیا: غرور امپراتوریدر ۱۹۵۲، بریتانیا نخستین آزمایش هسته‌ای خود را در جزایر مونت‌بلو انجام داد. چرچیل می‌خواست نشان دهد بریتانیا هنوز یک قدرت جهانی است.بریتانیا نمی‌خواست به آمریکا وابسته باشد. هرچند در ناتو شریک آمریکا بود، اما استقلال راهبردی خود را حفظ کرد. استدلال لندن این بود: «ما یک قدرت جهانی هستیم و باید سلاح مستقل داشته باشیم.»۴. فرانسه: استقلال راهبردیشارل دوگل پس از بحران سوئز در ۱۹۵۶، به این نتیجه رسید که نمی‌تواند به حمایت آمریکا تکیه کند. در ۱۹۶۰، فرانسه نخستین آزمایش هسته‌ای خود را در صحرای الجزایر انجام داد.دوگل می‌گفت: «اگر شوروی به اروپا حمله کند، آیا آمریکا نیویورک را قربانی می‌کند؟» پاسخ او منفی بود. بنابراین فرانسه باید «نیروی بازدارنده» مستقل خود را بسازد. این منطق، بعدها به الگویی برای کشورهای دیگر تبدیل شد.
۵. چین: سلاح فقراچین پس از جنگ کره، تهدیدهای هسته‌ای آمریکا و سپس شکاف با شوروی، برنامه هسته‌ای خود را پیش برد. در ۱۹۶۴، نخستین آزمایش هسته‌ای را انجام داد و در ۱۹۷۱ کرسی دائم شورای امنیت را گرفت.مائو می‌گفت: «ما نمی‌توانیم تا ابد تحت تهدید هسته‌ای آمریکا باشیم.» چین به سلاح هسته‌ای به‌عنوان تضمین بقا و ابزار مقابله با تهدیدهای دو ابرقدرت نگاه می‌کرد. این سلاح، «سلاح فقرا» نام گرفت؛ ابزاری برای کشوری که نمی‌توانست در تسلیحات متعارف! با قدرت‌ها رقابت کند.۶. اسرائیل: راز و بازدارندگیاسرائیل در دهه ۱۹۶۰ با کمک فرانسه برنامه هسته‌ای خود را پیش برد. اسناد منتشرشده نشان می‌دهد آمریکا نیز از این برنامه آگاه بود و از آن چشم‌پوشی می‌کرد. اسرائیل هیچ‌گاه رسماً داشتن سلاح هسته‌ای را تأیید نکرده، اما به‌عنوان یک قدرت هسته‌ای غیررسمی شناخته می‌شود.اسرائیل خود را در محاصره کشورهای عربی می‌دید. رهبران آن به این نتیجه رسیدند که تنها راه بقا، داشتن «ابزار نهایی» است. منطق اسرائیل: «اگر موجودیت ما در خطر باشد، می‌توانیم پاسخ ویرانگر بدهیم.» این استدلال، بعدها بر بحث‌های هسته‌ای در منطقه سایه انداخت.۷. هند: انفجار صلح‌آمیزهند در ۱۹۷۴ نخستین آزمایش هسته‌ای خود را با عنوان «انفجار صلح‌آمیز» انجام داد. در ۱۹۹۸ به‌طور رسمی به باشگاه هسته‌ای پیوست.هند با تهدید چین و رقابت منطقه‌ای مواجه بود. پس از شکست چین در جنگ ۱۹۶۲ و آزمایش هسته‌ای چین در ۱۹۶۴، دهلی نو به این نتیجه رسید که باید توان هسته‌ای داشته باشد. استدلال هند: «ما به دنبال سلاح نیستیم، اما حق داریم از فناوری هسته‌ای برای امنیت خود استفاده کنیم.» جهان این حرف را باور نکرد.
۸. پاکستان: تضمین بقاپاکستان پس از شکست در جنگ ۱۹۷۱ و آزمایش هسته‌ای هند در ۱۹۷۴، برنامه هسته‌ای خود را به‌عنوان تضمین بقا دنبال کرد. در ۱۹۹۸، همزمان با هند، نخستین آزمایش هسته‌ای خود را انجام داد.پاکستان خود را در برابر هند آسیب‌پذیر می‌دید. رهبران آن می‌گفتند: «اگر هند بمب دارد، ما هم باید داشته باشیم.» این منطق، نمونه کلاسیک «مسابقه تسلیحاتی» است. از ۱۹۹۸، هر جنگ بین دو کشور می‌تواند به آخرین جنگ تبدیل شود.۹. آفریقای جنوبی: سلاح سفیدپوستانآفریقای جنوبی در دوره آپارتاید شش بمب هسته‌ای ساخت. اما در ۱۹۹۱، رژیم آپارتاید فروپاشید و نلسون ماندلا تصمیم گرفت سلاح‌ها را نابود کند.رژیم آپارتاید خود را در محاصره بین‌المللی می‌دید. سلاح هسته‌ای برای آن‌ها ابزار بقا در برابر تهدیدهای خارجی بود. اما پس از فروپاشی رژیم، دولت جدید به این نتیجه رسید که عضویت در باشگاه هسته‌ای به‌عنوان یک رژیم نژادپرست، هزینه‌های سیاسی سنگینی دارد. آفریقای جنوبی تنها کشوری است که سلاح هسته‌ای خود را کنار گذاشت و هنوز مورد طمع کشورهای هسته ای قرار نگرفته است.۱۰. جمهوری‌های شوروی سابق: ارثیه‌ای که کنار گذاشته شدبا فروپاشی شوروی در ۱۹۹۱، سلاح‌های هسته‌ای در اوکراین، قزاقستان و بلاروس پراکنده شد. اوکراین ۱٬۹۰۰ کلاهک، قزاقستان ۱٬۴۱۰ و بلاروس ۸۱ کلاهک داشت. با فشار آمریکا و روسیه و وعده‌های امنیتی، این کشورها سلاح‌های خود را واگذار کردند.
دولت‌های تازه‌استقلال‌یافته ضعیف بودند و هزینه نگهداری سلاح‌ها را نمی‌پرداختند. وعده‌های امنیتی غرب، آن‌ها را متقاعد کرد. اما امروز بسیاری از اوکراینی‌ها از این تصمیم ابراز پشیمانی گسترده ای می‌کنند و احساس می کنند قربانی سیاست کشورهای هسته ای شده اند. این مورد، درس مهمی درباره ارزش تضمین‌های امنیتی در برابر سلاح هسته‌ای است.۱۱. کره شمالی: بن‌بست و بقاکره شمالی در ۲۰۰۳ از NPT خارج شد و در ۲۰۰۶ نخستین آزمایش هسته‌ای خود را انجام داد. فروپاشی شوروی، پایان حمایت‌های امنیتی و تهدیدهای آمریکا، رهبری کره شمالی را به این نتیجه رساند که تنها راه بقا، تسلیح هسته‌ای است.کیم جونگ ایل می‌گفت: «آمریکا هرگز به ما حمله نخواهد کرد، اگر ما سلاح هسته‌ای داشته باشیم.» این منطق، بازدارندگی هسته‌ای را می توان به‌عنوان بیمه‌نامه بقایی دانست که اتفاقا ایالات متحده آمریکا بارها به نقش موثر این بیمه نامه تاکید کرده است. کره شمالی امروز یکی از بحث‌برانگیزترین پرونده‌های هسته‌ای جهان است. اما در مقابلِ ایران که هنوز هسته ای نیست صدمات، تحریم ها و خشونتهای بین المللی بسیار کمتری را تحمل کرده است.۱۲. ایران: لحظه انتخابایران عضو NPT است و رسماً به دنبال سلاح هسته‌ای نیست. اما توان غنی‌سازی و موشکی آن، بحث بازدارندگی هسته‌ای را در محافل تحلیلی برجسته کرده است.در روایت ارائه‌شده در این گفت‌وگو، استدلال می‌شود که ایران از نظر علمی و فنی مشکلی برای ورود به این باشگاه ندارد و مانع اصلی، تصمیم است. حامیان دیدگاه هسته ای شدن می‌گویند: «اگر ایران هسته‌ای نشود، در برابر اسرائیل و آمریکا در موضع ضعف خواهد بود.
امریکا به عنوان یک کشور مهاجم و یاغی، بارها تاکید کرده که اگر ایران هسته ای بود رفتار دیگری با او می شد و احتمالا مورد حمله قرار نمی گرفت بلکه باید با تهران گفتگو می کردند تا حمله! کره شمالی ثابت کرد که بازدارندگی هسته‌ای کار می‌کند.» در مقابل، منتقدان این دیدگاه هشدار می دادند که چنین اقدامی می‌تواند به حمله نظامی، تحریم‌های شدیدتر و مسابقه هسته‌ای در منطقه منجر شود؛ ولی دیدیم که حمله انجام شد تحریم ها شدیدتر شد و اخبار غیر رسمی از حرکت عربستان و ترکیه با حمایت ضمنی ایالات متحده به سمت توانمندی هسته‌ای حکایت دارد.۱۳. زرادخانه‌های هسته‌ای جهانروسیه با ۵٬۴۰۰ و آمریکا با ۵٬۱۰۰ کلاهک، بیش از ۸۵ درصد زرادخانه‌های هسته‌ای جهان را در اختیار دارند. چین ۶۰۰، فرانسه ۲۹۰، بریتانیا ۲۲۵، هند ۱۷۲، پاکستان ۱۷۰، اسرائیل ۹۰ و کره شمالی ۵۰ کلاهک دارند.
۱۴. جمع‌بندی: منطق هسته‌ای شدناز آمریکا تا ایران، یک الگوی مشترک دیده می‌شود: ترس از تهدید وجودی، احساس ناامنی و عدم اعتماد به تضمین‌های امنیتی دیگران. کشورها به سلاح هسته‌ای روی می‌آورند، نه به‌خاطر عشق به بمب، بلکه به‌خاطر ترس از نابودی و تهدید موجودیتی. این همان «معضل امنیت» در روابط بین‌الملل است: هر کشوری که سلاح هسته‌ای می‌سازد، دیگران با او کنار می آیند و کشورهایی که هسته ای نیستند تهدید وجودی می شوند.بسیاری از واقع‌گرایان معتقدند سلاح هسته‌ای، جنگ بزرگ میان قدرت‌ها را مهار کرده است. آمریکا و شوروی هیچ‌گاه مستقیم نجنگیدند. هند و پاکستان جنگ‌های خود را محدود نگه داشتند. ناتو در بحران اوکراین مستقیماً وارد درگیری با روسیه نشد. اما منتقدان می‌گویند بازدارندگی هسته‌ای شکننده است و خطر خطای محاسباتی، مسابقه تسلیحاتی و فروپاشی زنجیره فرمان را افزایش می‌دهد؛ یک احتمال در مقابل یک واقعیت!پرسش اصلی امروز این است: آیا ساخت سلاح هسته‌ای، می تواند هزینه ای بیشتر از نداشتن آن به کشور تحمیل کند؟ تا کنون هزینه های گزافی را ایران پرداخته است هزینه هایی که اگر هسته ای بود قطعا اینقدر بالا نبود؛ اما آنچه مسلم است، این است که سلاح هسته‌ای دیگر تنها یک ابزار نظامی نیست؛ بلکه ابزار قدرت، بازدارندگی و چانه‌زنی در نظم جهانی است. آینده این روند، به انتخاب قدرت‌ها میان بازدارندگی، دیپلماسی و مسابقه تسلیحاتی بستگی دارد. ایران در موضوع هسته ای، عبرتی است که دیگر کشورهای غیر هسته ای حاضر به تکرار تجربه تلخ آن نیستند.#سلاح_هسته_ای #بازدارندگی #امنیت_جهانی #پروژه_منهتن #جنگ_سرد #ژئوپلیتیک #ایران #هسته_ای #تحلیل_سیاسی
09:40 - 13 مهر 1405
12٫6k بازدید
2 پاسخ
@OriginalBenyamin4 ساعت پیشدر پاسخ بهبمب اتم پروپاگانداست و چنین سلاحی کلا وجود خارجی نداره . از همون اولینش هم دروغه . تمام فیلما و آرشیوا هم توسط دولت ها منتشر شده که بقیه دنیا رو قانع کنن لحظه آخر یه کارتی برای رو کردن دارن (که ندارن)اگر روسیه داشت اوکراین رو زده بود ، اگر آمریکا داشت ایران رو میزد .ما هم نمیسازیم چون نمیشه کلا