قالیچه ۵۰ ساله عراقی درباره «خلیج فارس» چه میگوید؟
نام «خلیج فارس» روی یک قالیچه عراقی متعلق به حدود نیمقرن پیش نقش بسته؛ تصویری که حالا همزمان با جدالهای تازه بر سر نام این پهنه آبی، دوباره مورد توجه قرار گرفته است.
خبرگزاری فارس، چهارمحال و بختیاری| ماجرا از یک نام قدیمی شروع شد، «خلیج فارس» نامی با سابقه تاریخی طولانی است که در نقشهها، اسناد جغرافیایی و منابع مختلف تاریخی ثبت شده است؛ با این حال، در روزهای اخیر این نام بار دیگر در مرکز یک جدال رسانهای قرار گرفت.ماجرا پس از سفر محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، به بغداد و دیدار او با هیبت الحلبوسی، رئیس مجلس نمایندگان عراق، وارد فضای رسانهای شد. این دیدار روز چهارشنبه ۲۸ مردادماه انجام شد و دو طرف درباره مسائل دوجانبه و تحولات منطقه گفتوگو کردند.پس از این دیدار، قالیباف تصویری منتشر کرد که در پسزمینه آن عبارت «خلیج فارس» دیده میشد. یک روز بعد، حلبوسی نیز تصویری از خود منتشر کرد که در پسزمینه آن عبارت «الخلیج العربی» دیده میشد؛ اقدامی که در رسانهها و شبکههای اجتماعی بهعنوان واکنش به تصویر قالیباف بازتاب پیدا کرد.به این ترتیب، یک دیدار رسمی میان دو رئیس مجلس، در فضای مجازی به تقابلی تصویری بر سر نام این پهنه آبی تبدیل شد.واکنشها؛ پای اسناد تاریخی به میان آمدانتشار تصویر حلبوسی با واکنش کاربران ایرانی و عراقی همراه شد و بخشی از این واکنشها به بازنشر اسناد و تصاویر تاریخی درباره نام «خلیج فارس» اختصاص یافت.در همین فضا، تصاویری از اسناد تاریخی نیز مورد توجه قرار گرفت؛ از جمله راهنمای جغرافیایی دولتی عراق مربوط به سال ۱۹۳۶ که در آن عبارت «Persian Gulf» دیده میشود.
اما یکی از اسناد قابل توجهتر، گزارشی جغرافیایی ـ اطلاعاتی مربوط به سال ۱۹۴۴ است؛ گزارشی که از سوی بخش اطلاعات دریایی بریتانیا (Naval Intelligence Division) درباره عراق تهیه شده و عنوان آن «Iraq and the Persian Gulf» است. این گزارش در مجموعه «Geographical Handbook Series» با شماره B.R. 524 ثبت شده و در سپتامبر ۱۹۴۴ منتشر شده است.همین عنوان بهتنهایی نشان میدهد که در یک منبع جغرافیایی ـ اطلاعاتی رسمی مربوط به عراق در میانه قرن بیستم، عبارت «Persian Gulf» برای این پهنه آبی به کار رفته است.از نقشه تا قالی؛ «خلیج فارس» در یک اثر عراقیدر میان تصاویر تاریخی بازنشرشده، تصویر یک قالیچه عراقی نیز توجهها را به خود جلب کرده است؛ اثری که عبارت «Persian Gulf» در آن دیده میشود.این تصویر در ویکیمدیا با عنوان «Governorates of Iraq carpet 1970» ثبت شده و توضیحات صفحه نیز به وجود «خلیج فارس در قالی عراقی» اشاره دارد. صفحه همچنین تصویر را در دسته آثار مرتبط با عراق و خلیج فارس قرار داده است.بر اساس عنوان ثبتشده برای تصویر، این اثر به سال ۱۹۷۰ نسبت داده شده است؛ بنابراین تصویری از یک قالی عراقی متعلق به حدود نیمقرن پیش در اختیار داریم که در آن نام «Persian Gulf» دیده میشود.این قالیچه از این جهت قابل توجه است که نام «خلیج فارس» در آن نه در یک موضعگیری سیاسی امروز، بلکه در قالب یک اثر تصویری مرتبط با عراق دیده میشود؛ موضوعی که همزمان با جدال اخیر، دوباره توجه کاربران را به خود جلب کرده است.
قالیچهای قدیمیتر از تولد رئیس فعلی مجلس عراقاگر سال ۱۹۷۰ درجشده در عنوان اثر را مبنای زمان بافت قرار دهیم، این قالیچه حدود یک دهه پیش از تولد هیبت الحلبوسی، رئیس فعلی مجلس عراق، وجود داشته است.یک نام، فراتر از مناقشههای امروزاهمیت این شواهد زمانی بیشتر میشود که آنها را کنار یکدیگر قرار دهیم؛ از اسناد جغرافیایی مربوط به عراق در دهههای گذشته تا گزارش اطلاعاتی سال ۱۹۴۴ و تصویری از یک قالی عراقی که عنوان آن به سال ۱۹۷۰ نسبت داده شده است.این مجموعه نشان میدهد کاربرد عنوان «Persian Gulf» در منابع مرتبط با عراق، سابقهای طولانیتر از مناقشههای سیاسی معاصر دارد.در واقع، جدال اخیر با دو تصویر آغاز شد؛ اما واکنشها خیلی زود پای اسناد و تصاویر تاریخی را به میان کشید. در این میان، گزارش جغرافیایی سال ۱۹۴۴ با عنوان «Iraq and the Persian Gulf» یکی از نمونههای روشن کاربرد این نام در یک منبع تخصصی مرتبط با عراق است.قالیچهای که دوباره خبرساز شدحالا در میانه جدال تازه بر سر نام این پهنه آبی، تصویر قالیچهای که در آرشیو با عنوان سال ۱۹۷۰ ثبت شده نیز دوباره دیده میشود؛ قالیچهای که عبارت «Persian Gulf» را در خود دارد.شاید اهمیت این تصویر بیش از آنکه بهتنهایی یک سند تاریخی قطعی باشد، در کنار هم قرار گرفتن آن با دیگر منابع و اسناد قدیمی باشد؛ اسنادی که نشان میدهند نام «خلیج فارس» سابقهای طولانی در منابع جغرافیایی و تاریخی دارد.
16:12 - 30 مرداد 1405