صالحیامیری: استاد فرشچیان ادامهدهنده راه بهزاد و کمالالملک بود
وزیر میراثفرهنگی با اشاره به جایگاه فرشچیان در تداوم هنر نگارگری ایران گفت: شاید تصور میکردیم با رفتن بهزاد و کمالالدین، نسل نگارگری در ایران دچار گسست شود، اما فرشچیان توانست هنر نگارگری را در ایران بزرگ احیا کند.
گروه اجتماعی خبرگزاری فارس؛ سیدرضا صالحیامیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در مراسم گرامیداشت استاد محمود فرشچیان، این هنرمند را یکی از سرمایههای ماندگار فرهنگی ایران دانست و گفت: انسانهایی که زیست فرهنگی دارند، پس از مرگ نیز از یادها نمیروند و همچنان حیات فرهنگی خود را حفظ میکنند.وی با اشاره به حضور هنرمندان، پیشکسوتان و چهرههای فرهنگی در این مراسم اظهار کرد: امروز روزی بهیادماندنی در تاریخ میراث فرهنگی ایران است؛ چراکه انسانهای فرهیخته، هنرمندان، پیشکسوتان و صاحبان قلم، اندیشه و هنر از سراسر ایران گرد هم آمدهاند تا از یکی از سرمایههای بزرگ ایرانیان در جهان تجلیل کنند.صالحیامیری با بیان اینکه سرمایههای مادی و اقتصادی ماندگار نیستند، افزود: همه انسانها در مسیر فنا هستند، اما برخی انسانها پس از مرگ نیز در یاد و خاطره جامعه باقی میمانند. اگر امروز نام بسیاری از صاحبان سرمایه را بپرسند، شاید نتوانیم از آنها نامی ببریم، اما چهرههایی مانند فرشچیان همچنان در حافظه تاریخی ایران و جهان زندهاند.وزیر میراث فرهنگی ادامه داد: سرمایه بزرگ ایرانزمین، فرهنگ، هنر، تمدن، میراث، شعر، موسیقی، تئاتر، نقاشی و خط است. نباید تصور کنیم سرمایههای ایران تنها در بانکها و منابع اقتصادی خلاصه میشود؛ سرمایههای مادی رفتنی هستند، اما زیست فرهنگی در این سرزمین ماندگار خواهد بود.صالحیامیری، فرشچیان را نماد زیست فرهنگی ایران دانست و گفت: زیست فرهنگی یعنی زیستن با معرفت، فضیلت و اخلاق؛ استاد فرشچیان چنین شخصیتی داشت و به همین دلیل امروز همه ما برای تکریم و تجلیل از او گرد هم آمدهایم.
وی افزود: در تاریخ هنر ایران، چهرههای ماندگاری مانند بهزاد و کمالالملک داشتهایم و پس از آنها به فرشچیان رسیدهایم. نسلهای ایرانزمین حتی هزار سال دیگر نیز از فرشچیان سخن خواهند گفت؛ همانگونه که ما امروز از فردوسی پس از هزار سال سخن میگوییم.وزیر میراث فرهنگی با اشاره به جایگاه آثار فرشچیان در معرفی فرهنگ و معارف اسلامی اظهار کرد: فرشچیان هم ایرانشناس بود و هم اسلامشناس. چه کسی میتواند مفاهیم اسلام و تشیع را مانند او در قالب تابلوهای هنری و زیبا به تصویر بکشد؟ هر تابلوی او صدها جلد کتاب در خود دارد.وی ادامه داد: فرشچیان انسانی حافظ قرآن و خداجو بود و هیچ ادعایی نداشت. او انسانی دلسوخته ایرانزمین بود و این دلبستگی را میتوان در آثار و ادبیات او درباره ایران و خلیج فارس مشاهده کرد.ضرورت معرفی فرشچیان به نسل جوان و جهانصالحیامیری با تأکید بر ضرورت معرفی بیشتر این هنرمند به نسلهای آینده گفت: دو اتفاق باید درباره فرشچیان رقم بخورد؛ نخست اینکه او به نسل جوان و نسلهای آینده معرفی شود. آموزش و پرورش، آموزش عالی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مراکز فرهنگی باید فرشچیان را بار دیگر به فرزندان ایران در مدرسه، دانشگاه و جامعه معرفی کنند.وی افزود: شناخت فرشچیان، شناخت فرهنگ، هنر، معرفت، فضیلت و معنویت ایران است.وزیر میراث فرهنگی دومین ضرورت را معرفی جهانی فرشچیان عنوان کرد و گفت: امروز جهان به دلیل تبلیغات قدرتهای بزرگ، ایران را با جنگ، موشک، انرژی هستهای و سلاح میشناسد؛ در حالی که ما باید تصویر دیگری از ایران، یعنی تصویر فرهنگ، هنر و تمدن این سرزمین را به جهان معرفی کنیم.
صالحیامیری ادامه داد: باید فرشچیان را به جهانیان بشناسانیم تا وقتی نام ایران در جهان مطرح میشود، نام فردوسی، حافظ، سعدی، عطار و فرشچیان نیز در کنار آن شنیده شود.وی با اشاره به جایگاه فرشچیان در تداوم هنر نگارگری ایران گفت: شاید تصور میکردیم با رفتن بهزاد و کمالالدین، نسل نگارگری در ایران دچار گسست شود، اما فرشچیان توانست هنر نگارگری را در ایران بزرگ احیا کند و این شایسته قدردانی و تجلیل است.صالحیامیری در پایان گفت: آنچه امروز انجام میدهیم، تنها قطرهای در برابر دریای ظرفیت و بزرگی این مرد است. امروز گرد هم آمدهایم تا پیام قدرشناسی خود را نسبت به این هنرمند بزرگ ایرانزمین منتقل کنیم و نشان دهیم که ایرانیان قدر زر و زرگر را میشناسند.
در ادامه برنامه علی دارابی، معاون میراث فرهنگی کشور، در این مراسم با گرامیداشت یاد و جایگاه هنری محمود فرشچیان، گفت: هنر و معماری در ایران در طول تاریخ همواره نقش مهمی در روایت فرهنگ و هویت ایرانی داشته و آثار هنری، معماری، کتابها، شعر و زبان فارسی از مهمترین مصادیق ماندگاری و پویایی فرهنگ ایرانی هستند.وی با اشاره به نقش هنر در تعامل فرهنگی با جهان افزود: جامعهای که زبان هنر با دنیا نداشته باشد، دچار لکنت زبان است و نمیتواند در دیپلماسی فرهنگی موفق شود.دارابی با بیان اینکه محمود فرشچیان نگارگری ایرانی را به جهان معرفی کرد، اظهار کرد: اگر کمالالملک هنر اروپا را به ایران آورد و به ایرانیان معرفی کرد، استاد فرشچیان نگارگری، نقاشی، تصویرگری و مینیاتور ایرانی را جهانی کرد.معاون میراث فرهنگی کشور ادامه داد: آثار استاد فرشچیان در بسیاری از گالریها و نمایشگاههای داخلی و خارجی به نمایش درآمده و این آثار در ۸۶ نمایشگاه گروهی و ۵۷ نمایشگاه انفرادی حضور داشتهاند.وی درباره ویژگیهای مکتب هنری محمود فرشچیان گفت: منظومه فکری استاد فرشچیان بر چهار اصل استوار بود؛ نخست پیوند میان شعر، ادبیات، مینیاتور و نگارگری، دوم دربرگیری ادیان الهی، سوم پایبندی به شکل کلاسیک هنر همراه با بهرهگیری از تکنیکهای جدید و چهارم اهتمام به گفتمان و هویت شیعی.دارابی خلق آثاری همچون «ضامن آهو» و «عصر عاشورا» را از جلوههای توجه فرشچیان به گفتمان و هویت شیعی دانست و افزود: مکتب استاد فرشچیان نقطه عطفی در نگارگری و مینیاتور ایران به شمار میرود.
معاون میراث فرهنگی کشور با اشاره به جایگاه محمود فرشچیان در عرصه هنر ایران گفت: نام استاد فرشچیان در فهرست گنجینه زنده بشری ایران ثبت شده است و دانشگاه هنرهای اسلامی ـ ایرانی استاد فرشچیان وظیفهای خطیر برای تربیت شاگردان و تداوم این مکتب بر عهده دارد.وی همچنین از ایجاد موزه استاد فرشچیان خبر داد و گفت: معاونت میراث فرهنگی با ایجاد موزه استاد فرشچیان و نگهداری ۵۹ اثر منحصربهفرد، وظیفه خود میداند در معرفی، نکوداشت و ترویج مکتب و میراث این هنرمند بزرگ گام بردارد.دارابی در پایان تأکید کرد: گرامیداشت استاد فرشچیان، افزون بر تکریم شخصیت انسانی، موحد، شیعی و وارسته این هنرمند بیبدیل، نشاندهنده جایگاه هنر و هنرمندان و بزرگان فرهنگ و هنر در میراث فرهنگی کشور است.فرشچیان؛ استادی که در خانهاش همیشه به روی شاگردان باز بوداردشیر مجرد تاکستانی، نقاش مکتب مینیاتوری، در مراسم گرامیداشت استاد محمود فرشچیان با اشاره به سالهای حضورش در هنرستان و آشنایی با این هنرمند گفت: استاد فرشچیان برای من تنها یک استاد نبود، بلکه برای همه شاگردان مانند برادر و پدر بود و با توجه و دلسوزی در کنار آنها قرار داشت.وی افزود: پیش از اینکه نزد استاد فرشچیان بروم، نزد برادرم و سپس مرحوم مقیمی و آقای عباس معیدری کار کردم و در نهایت با استاد فرشچیان آشنا شدم. او در کلاس به همه شاگردان توجه داشت و بهویژه به بچههایی که از نظر هنری ضعیفتر بودند، کمک میکرد.مجرد تاکستانی ادامه داد: بسیاری از شاگردان از شهرستانها به تهران میآمدند و شرایط سختی داشتند. استاد فرشچیان همیشه تلاش میکرد در حد توان به آنها کمک کند و حتی اگر کسی بیمار میشد یا مشکلی برایش پیش میآمد، برای درمان و رفع مشکل او اقدام میکرد.
وی با اشاره به یکی از خاطراتش از استاد فرشچیان گفت: تعدادی از دوستان ما از کرمانشاه به تهران آمده بودند و علاقه داشتند استاد را ببینند. با استاد تماس گرفتم و گفتم چند نفر از بچهها از کرمانشاه آمدهاند و میخواهند شما را ببینند. استاد گفت ساعت چهار منتظرشان هستم.این نقاش افزود: یکی از دوستانمان که شاعر بسیار خوبی بود، آقای سلطانی، از من خواست چند دقیقه صبر کنم تا شعری برای استاد آماده کند. او بعد از مدتی آمد و شعری در مدح استاد خواند. شعر بسیار زیبایی بود و بعدها در کتابی که درباره استاد فرشچیان منتشر شد، تنها چند بیت از آن به چاپ رسید.مجرد تاکستانی با اشاره به اخلاق و روحیه مهماننوازی فرشچیان اظهار کرد: استاد بسیار دستودلباز بود و همیشه با محبت با شاگردانش رفتار میکرد. حتی خانهاش نیز به روی ما باز بود و هیچگاه خودش را از شاگردان جدا نمیدانست.وی خاطره دیگری از دوران شاگردیاش را روایت کرد و گفت: یک بار استاد از من پرسید چرا بچههایی که به خانه ما میآیند، با چه مشکلی مواجه هستند. گفتم مشکل بزرگی داریم؛ یک کمد کنار دست شماست که ما آن را باز میکنیم و وسایل را داخل آن میگذاریم و بعد قفل میکنیم. استاد با خنده گفت چرا این کار را میکنید؟این هنرمند ادامه داد: استاد حتی در کارهای شخصی و هنری نیز اجازه میداد شاگردان در کنارش باشند. یک بار که مشغول کار بود، همراه چند نفر از دوستان به منزلش رفتیم. در خانه باز بود و استاد همیشه میگفت اگر چیزی خراب شود، خودم درستش میکنم؛ مهم این است که جای قلم شما اینجا باشد.مجرد تاکستانی در پایان گفت: من امروز اینجا هستم تا بگویم آقای فرشچیان برای من بهترین استاد، بهترین معلم و بهترین یار و همراه بود.
روایت بهروزآذر از زنانی که فرشچیان خلق کردزهرا بهروزآذر، معاون امور زنان و خانواده رئیسجمهور، با اشاره به جایگاه زنان در آثار استاد محمود فرشچیان گفت: یکی از عناصر اصلی و قابل توجه در آثار استاد فرشچیان، عنصر زن است و به نظر میرسد بخشی از نگاه و جهانبینی او درباره زندگی در تصاویری که از زنان خلق کرده، نمود پیدا کرده است.وی با بیان اینکه زنان در آثار فرشچیان، زنانی منفعل، افسرده یا خسته نیستند، افزود: زنانی که در آثار استاد حضور دارند، فعال و اثرگذارند و تقریباً در تمامی آثاری که من دیدهام، زنان در حال حرکت و زندگی هستند.معاون امور خانواده رئیسجمهور ادامه داد: در آثار فرشچیان، ارتباط زن با طبیعت، گلها، گیاهان و آسمان بهگونهای به تصویر کشیده شده که گویی هیچ فاصلهای میان زن و آفرینش وجود ندارد. زن در این آثار با زمین، که نماد زایش و رویش است، و با آسمان درهم میآمیزد.بهروزآذر گفت: زنان، جان زندگی هستند و این مفهوم در تمامی آثار استاد فرشچیان دیده میشود؛ بهویژه در آثاری که زنان در آنها نقش اصلی دارند و در مرکز تصویر قرار گرفتهاند. در این آثار، زن صرفاً بخشی از طبیعت نیست، بلکه روح طبیعت است و با آن ترکیب شده است.وی با اشاره به رابطه میان زنان و دیگر عناصر موجود در آثار فرشچیان اظهار کرد: نوعی همزیستی و اعتماد میان زن و عناصر دیگر، از گیاهان و حیوانات گرفته تا انسانها، در این آثار دیده میشود.
معاون امور خانواده رئیسجمهور با اشاره به تابلوی «عصر عاشورا» افزود: حتی در این اثر نیز محور اصلی روایت، زنان هستند. عناصر بسیاری از واقعه عاشورا را میتوان در این اثر دید؛ عناصری که سالها با آنها آشنا بودهایم و برایشان گریستهایم، اما تصویری که استاد فرشچیان از عاشورا ارائه کرده، روایتی زنانه از این واقعه است که تصویری بینظیر و جهانشمول از زیبایی معنوی و تقدس زنان ارائه میدهد.بهروزآذر این نگاه را حاصل تجربه زیسته و جهانبینی فرشچیان دانست و گفت: به نظر میرسد این نگاه حاصل تجربه وجودی، اندیشه و جهانبینی استاد است؛ جایگاهی که مادرشان و دیگر زنان حاضر در زندگی ایشان داشتهاند، همه در شکلگیری این تصویر از زن مؤثر بودهاند.وی ادامه داد: این نگاه را میتوان نوعی تحول در نگارگری دانست. من پیش از این، زنان را در نگارگری بیشتر در نقش معشوقه، صاحب قدح، ساقی، همراه یا ندیمه دیده بودم، اما تصویری که استاد فرشچیان از زن خلق میکند، تصویر زنی مستقل است که در مرکز اثر قرار دارد، زاینده و اهل رویش است.معاون امور خانواده رئیسجمهور در پایان با ابراز خرسندی از طرح این نگاه گفت: این تصویر برای من بسیار زیبا، جذاب، شگفتانگیز و خوشحالکننده بود و خوشحالم که توانستم برداشت و حسم را نسبت به این آثار با شما در میان بگذارم. امیدوارم پژوهشگران، علاقهمندان و کسانی که با استاد تجربه زیسته داشتهاند یا درباره آثار او مطالعه کردهاند، درباره این موضوع بیشتر با ما صحبت کنند و ما را در کشف این ناگفتهها شریک کنند.#ایران #میراثفرهنگی #محمود_فرشچیان 18:27 - 18 مرداد 1405