بزرگترین لطف به سالمندان؛ همه کارهایشان را انجام ندهید!
اگرچه حمایت از سالمندان ضرورتی انکارناپذیر است، اما متخصصان تأکید دارند انجامدادن همه کارهای روزمره بهجای آنها، بیش از آنکه کمک باشد، میتواند به کاهش تواناییهای جسمی و روانی منجر شود. حفظ استقلال سالمندان، یکی از مهمترین اصول مراقبت صحیح و سالمندی فعال به شمار میرود.
به گزارش خبرگزاری فارس از اصفهان، «دخترم نمیگذارد حتی برای خودم چای بریزم، میگوید ممکن است دستم بسوزد و این باعث شده احساس کنم دیگر هیچ کاری از من برنمیآید.» این را خانم احمدی ۷۴ساله میگوید؛ سالمندی که معتقد است بیش از درد زانو، از نادیدهگرفتهشدن تواناییهایش رنج میبرد. او میگوید: قبلاً همه کارهای خانه را انجام میدادم، اما حالا بچهها از روی محبت اجازه نمیدهند کاری کنم. اول خوشحال بودم، ولی کمکم احساس کردم دیگر به درد هیچ کاری نمیخورم.این تنها تجربه یک سالمند نیست. بسیاری از سالمندان، علاوه بر مشکلات جسمی مانند درد مفاصل، کاهش قدرت عضلانی، بیماریهای مزمن یا محدودیتهای حرکتی، با چالشهای روحی مانند احساس تنهایی، بیفایدگی و وابستگی نیز دستوپنجه نرم میکنند؛ مسائلی که گاهی نه به دلیل بیماری، بلکه به دلیل رفتار اطرافیان تشدید میشود.
امروز مفهوم «سالمندی فعال» نگاه تازهای به دوران پیری ارائه میدهد؛ نگاهی که سالمندان را نه نیازمند مراقبت دائمی، بلکه افرادی توانمند و اثرگذار در خانواده و جامعه میداند.دوران سالمندی دیگر به معنای خانهنشینی و انفعال نیست. افزایش امید به زندگی در دهههای اخیر، نگاه جهان به این دوره از زندگی را تغییر داده و آن را به فرصتی برای تجربه، مشارکت و تداوم نقشآفرینی اجتماعی تبدیل کرده است.در همین راستا، سازمان جهانی بهداشت با معرفی مفهوم «سالمندی فعال» بر سه اصل سلامت، مشارکت و امنیت تأکید میکند؛ رویکردی که هدف آن حفظ استقلال و کیفیت زندگی سالمندان تاحدامکان است.
محبت یا وابسته کردن سالمند؟بااینحال، در بسیاری از خانوادهها هنوز این تصور وجود دارد که محبت به سالمند یعنی انجامدادن تمام کارهای او؛ از پوشیدن لباس گرفته تا انجام سادهترین امور روزمره. اما این شیوه، اگرچه از سر علاقه است، در بلندمدت میتواند نتیجهای معکوس داشته باشد.عباس محمدی، ۷۸ساله، نیز تجربه مشابهی دارد. او میگوید: تا چند سال پیش خرید خانه را خودم انجام میدادم، اما حالا پسرم میگوید لازم نیست از خانه بیرون بروی. شاید نیتش خیر باشد، اما وقتی هیچ مسئولیتی نداشته باشی، انگار انگیزهای هم برای زندگی نمیماند.در مقابل، فرزند یکی از سالمندان نگاه دیگری دارد. زهرا، ۴۲ساله، میگوید: واقعاً از روی نگرانی همه کارهای مادرم را انجام میدهم. میترسم زمین بخورد یا خسته شود. هیچوقت فکر نمیکردم این کارها ممکن است به ضررش باشد.او میگوید: برای اینکه کارها سریعتر انجام شود، معمولاً اجازه نمیدهم خودش کاری انجام دهد، اما حالا متوجه شدهام هرچه کمتر فعالیت میکند، توان جسمیاش هم کمتر میشود.
نباید سرعت را به بهای ازدسترفتن استقلال سالمند انتخاب کنیممریم رضایی، روانشناس متخصص حوزه سالمندی، در گفتوگو با خبرنگار فارس میگوید: یکی از بزرگترین اشتباهات خانوادهها، تبدیل سالمند به فردی کاملاً مراقبتپذیر است.وی میافزاید: وقتی اعضای خانواده همه کارها را بهجای سالمند انجام میدهند، حتی کارهایی که او هنوز توان انجامشان را دارد، بهمرور تواناییهای جسمی و ذهنی او کاهش پیدا میکند و احساس ارزشمندی و استقلالش آسیب میبیند.به گفته این روانشناس، پدیده «درماندگی آموختهشده» زمانی شکل میگیرد که سالمند بهتدریج باور کند دیگر قادر به انجام هیچ کاری نیست؛ باوری که میتواند زمینهساز وابستگی بیشتر، افسردگی، انزوای اجتماعی و کاهش کیفیت زندگی شود.رضایی تأکید میکند: تفاوت بزرگی میان انجامدادن کارها برای سالمند و انجامدادن کارها در کنار سالمند وجود دارد. شاید همراهی با سالمند زمان بیشتری ببرد، اما همین فرصت باعث حفظ استقلال، اعتمادبهنفس و نشاط او میشود. نباید سرعت را به بهای ازدسترفتن استقلال سالمند انتخاب کنیم.وی ادامه میدهد: اگر سالمند توانایی انجام بخشی از کارها را دارد، باید همان توانایی حفظ شود. حتی کارهای سادهای مانند مرتبکردن وسایل، آمادهکردن چای، آبیاری گلها یا خریدهای سبک میتواند احساس مفیدبودن را در او زنده نگه دارد.
سالمندی در نگاه احادیث و روایات اسلام وجود سالمند در خانواده، موهبتی الهی و گوهری گرانبها در صدف زندگی و صندوقچه اسرار تاریخ است که از نگاه نافذش، بصیرت میدرخشد و قلبش جز محبت و یاد خدا چیزی در خود ندارد؛ ازاینرو سالمندان زمینه فیض الهی را فراهم میکنند و وجودشان برکت است؛ چنانکه رسول اکرم(ص) فرموده است: «الْبَرَكَةُ مَعَ أَكَابِرِكُمْ؛ وجود پیران سالخورده بین شما، باعث افزایش فیض ربوبى و بسط نعمتهاى الهى است.سالمندان، عمری تجربهها کسب کرده و در مدرسه زندگى درسهایى را فراگرفتهاند. آنها اگر چه از جهت جسمانى ناتوان شده و قدرت فعالیت و تحرک را ازدستدادهاند، ولى از نظر معنوى تجاربى ارزنده دارند، نیک و بدها را مىفهمند و مسائل را بهتر تجزیهوتحلیل مىكنند.روزی پیرمردی که بینایی چشم خویش را ازدستداده بود و ناگزیر دست احتیاج بهسوی اینوآن دراز میکرد از جلوی حضرت امیرمؤمنان(ع) و جمعی که همراه وی بودند عبور کرد. حضرت پرسید این چه وضعی است؟ در پاسخ گفتند این مرد نصرانی است که ناگزیر گدایی میکند. آن حضرت با اظهار تأسف فرمود: این شخص را تا هنگامی که جوان بود و قدرت کارکردن داشت به انجام کار وادار کردید، ولی وقتی پیر و ناتوان گردید موردتوجه قرار ندادید، آن گاه دستور فرمود که از بیتالمال مسلمانان او را اداره کنند.
استقلال؛ نسخهای برای سلامت جسم و روانداشتن مسئولیتهای روزانه، حتی کوچک، علاوه بر حفظ تحرک جسمی، سلامت روان سالمندان را نیز تقویت میکند و احتمال افسردگی، انزوای اجتماعی و افت شناختی را کاهش میدهد.خانوادهها میتوانند باتوجهبه شرایط جسمی هر سالمند، مسئولیتهایی متناسب با توان او تعریف کنند؛ از آشپزیهای ساده و باغبانی گرفته تا مرتبکردن اسناد، کتابخوانی برای نوهها یا کمک در تصمیمگیریهای خانوادگی.در کنار این موضوع، استفاده از فناوریهایی مانند تماس تصویری، یادآورهای مصرف دارو و ساعتهای هوشمند نیز میتواند بدون کاهش استقلال، امنیت سالمندان را افزایش دهد.آنچه بیش از هر چیز کیفیت زندگی سالمندان را تضمین میکند، انجامدادن همه کارها بهجای آنها نیست؛ بلکه فراهمکردن فرصت برای فعال ماندن، تصمیمگرفتن و مشارکت در زندگی روزمره است.شاید وقت آن رسیده باشد که بهجای گرفتن مسئولیتها از سالمندان، دوباره نقش و جایگاهشان را به آنها بازگردانیم؛ زیرا بهترین مراقبت، حفظ استقلال و کرامت انسانی آنان است.#سالمندان #مسئولیت #سلامتی #کیفیتزندگی #هفته_بهزیستی #سلامتروان
19:58 - 25 تیر 1405