رنجبر: تدریس وصیتنامه امام(ره) باید از انتقال متن به تربیت انسان برسد
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با تأکید بر ضرورت بازخوانی وصیتنامه حضرت امام خمینی(ره) در چارچوب منظومه فکری ایشان گفت: هدف از تدریس وصیتنامه امام(ره) نباید صرفاً انتقال اطلاعات تاریخی یا حفظ گزارهها و جملات باشد، بلکه باید از «کلام امام» به «حکمت امام» و از حکمت ایشان به یک الگوی تربیتی برای ساخت انسان تراز جهان امروز برسیم.
به گزارش روابط عمومی مرکز فرهنگی دانشگاهی امام خمینی ره وانقلاب اسلامی، بیژن رنجبر در این نشست با قدردانی از حضور اساتید و صاحبنظران، اظهار کرد: اصول انقلاب اسلامی را باید در وصیتنامه حضرت امام(ره) و مجموعه بیانات ایشان بهعنوان پایههای فکری و عملی انقلاب جستوجو کرد. وصیتنامه امام صرفاً یک متن تاریخی نیست، بلکه سندی است که باید در امتداد منظومه فکری و اندیشه ایشان مورد فهم و تبیین قرار گیرد.
وی با تأکید بر اینکه شخصیت و اندیشه امام را نمیتوان در چند جمله و تعبیر خلاصه کرد، افزود: امام(ره) را باید در منظومهای متشکل از اندیشه، حکمت، اخلاق، سیاست، معنویت و نگاه ایشان به انسان و جامعه شناخت.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به تأکیدات رهبر معظم انقلاب درباره جایگاه حضرت امام(ره) ادامه داد: یکی از مهمترین آثار و برکات وجود امام، هدایت و تأثیر شگفتانگیزی بود که بر جامعه گذاشت و همین حرکت الهی، زمینهساز شکلگیری و تداوم حرکتی در مسیر حق و ارزشهای الهی شد.
از «کلام امام» تا «حکمت امام»رنجبر با طرح این پرسش که دانشگاه امروز در قبال وصیتنامه امام(ره) چه وظیفهای دارد، گفت: آیا صرفاً باید متن وصیتنامه را تدریس کنیم؟ آیا آشنایی دانشجو با تاریخ انقلاب، حوادث دوران امام و فرازهای سیاسی و اجتماعی آن دوره کافی است؟ یا باید مجموعهای از جملات امام را انتخاب و در کلاس ارائه کنیم؟
وی تصریح کرد: همه این موارد لازم است، اما کافی نیست. مسئله اصلی این است که از کلام امام به حکمت امام برسیم، از حکمت امام یک الگوی تربیتی استخراج کنیم و در نهایت انسانی تربیت کنیم که بتواند در جهان امروز زندگی کند، انتخاب کند، مقاومت کند، پیشرفت کند، گفتوگو کند و در عین حال هویت خود را حفظ کند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی، وصیتنامه حضرت امام(ره) را واجد ظرفیت شکلدهی به یک نظام فکری برای حفظ هویت و پایداری شخصیت انسان دانست و خاطرنشان کرد: اگر این نگاه در فرآیند آموزشی محقق نشود، ممکن است وصیتنامه امام در دانشگاه تدریس شود، اما امام شناخته نشود؛ ممکن است دانشجو عبارات امام را حفظ کند، اما نتواند حکمت نهفته در آنها را در مسائل روز به کار گیرد.
وی اضافه کرد: دانشجو باید بتواند میان اندیشه امام و مسائل امروز، از هویت و فناوری و هوش مصنوعی گرفته تا جنگ شناختی، استقلال علمی، عدالت، آزادی، پیشرفت و آینده ایران، ارتباط برقرار کند.
حیات طیبه؛ حلقه اتصال اندیشه امام و زندگی امروزرنجبر با اشاره به تحولات جهان امروز و دسترسی گسترده انسان به اطلاعات و فناوریهای نوین اظهار کرد: انسان امروز از امکانات و قدرتهایی برخوردار است که نسلهای گذشته تصور آن را نیز نمیکردند. یک تلفن همراه امکان دسترسی به حجم عظیمی از اطلاعات و منابع علمی را فراهم کرده و هوش مصنوعی نیز ظرفیتهای تازهای در حوزه ترجمه، تولید محتوا، پردازش اطلاعات و ارتباطات ایجاد کرده است.
وی افزود: در کنار این قدرت و دسترسی، یک پرسش اساسی همچنان پابرجاست؛ انسان برای چه زندگی میکند و چه چیزی به زندگی او معنا میدهد؟ آیا قدرت، ثروت، مصرف و دسترسی به فناوری بهتنهایی میتواند پاسخگوی این نیاز باشد؟
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی، مفهوم «حیات طیبه» را در این زمینه مهم دانست و توضیح داد: حیات طیبه یعنی زندگیای که صرفاً مادی نباشد؛ زندگیای که انسان در آن بداند برای چه زندگی میکند، چه چیزی را ارزشمند میداند و نسبت خود را با خدا، جامعه، خانواده، علم، اخلاق و آینده بشناسد.
رنجبر با تشریح برخی مؤلفههای منظومه فکری امام(ره) بیان کرد: در اندیشه امام، انسان دارای کرامت و معنویت است و معنویت از سیاست جدا نیست؛ علم از مسئولیت، آزادی از اخلاق، استقلال از توانمندی و مردم از نظام سیاسی جدا نیست. دانشگاه نیز از سرنوشت جامعه و سیاست جدا نیست.
وی تأکید کرد: اندیشه امام مجموعهای از گزارههای پراکنده نیست که بتوان آنها را جدا از یکدیگر فهم کرد. آنچه اهمیت دارد، کشف ارتباط میان این گزارهها و دستیابی به یک منظومه فکری منسجم است.
دانشگاه؛ محل تربیت انسان سازنده، نه مصرفکنندهرئیس دانشگاه آزاد اسلامی گفت: انسان میتواند ثروت و قدرت علمی و اقتصادی داشته باشد، اما نباید از مسئولیت اجتماعی جدا شود. میتواند به فناوری دست پیدا کند، اما نباید اجازه دهد فناوری هویت انسانی و اخلاقی او را تحت تأثیر قرار دهد.
وی ادامه داد: جوان ما در دانشگاه نباید صرفاً مصرفکننده علم و فناوری باشد، بلکه باید عامل و سازنده باشد؛ فناوری را بشناسد، آن را یاد بگیرد و بتواند از آن برای حل مسائل جامعه استفاده کند.دانشگاه باید در برابر جنگ شناختی، دانشجوی تحلیلگر تربیت کندرنجبر با اشاره به ابعاد مختلف مواجهه دشمن با کشور اظهار کرد: امروز مواجهه دشمن صرفاً در یک لایه اتفاق نمیافتد؛ بلکه علاوه بر لایه نظامی، ابعاد سیاسی، دیپلماتیک، رسانهای، شناختی و روانی نیز وجود دارد.وی ادامه داد: اگر دشمن نتواند جامعه را از طریق فشار مستقیم شکست دهد، ممکن است تلاش کند از طریق رسانه و فضای مجازی اعتماد عمومی را کاهش دهد، مردم را نسبت به یکدیگر بدبین کند و شکافهای اجتماعی را افزایش دهد.رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به تأکید رهبر معظم انقلاب بر انسجام و وحدت خاطرنشان کرد: اگر دشمن نتواند امید را در میدان واقعی از بین ببرد، ممکن است تلاش کند این هدف را در میدان رسانهای و شناختی دنبال کند.
رنجبر دانشگاه مطلوب را دانشگاهی دانست که تصویر آن از انسان، جامعه و آینده با جهانبینی اسلامی سازگار باشد و افزود: در چنین دانشگاهی تخصص از مسئولیت، علم از اخلاق، آزادی از عدالت و هویت از عقلانیت جدا نیست.
وی خاطرنشان کرد: در این نگاه، حیات طیبه صرفاً یک شعار نیست، بلکه یک سبک زندگی و الگوی تربیتی است.
نسل جدید را نمیتوان با الگوهای نسلهای گذشته تربیت کردرنجبر با اشاره به تحولات جمعیتی و اهمیت توجه به کودکان و نوجوانان اظهار کرد: در دانشگاه آزاد اسلامی اتفاقات خوبی در حوزه تربیت و خانواده در حال شکلگیری است و برنامهریزی برای طراحی برنامههایی ویژه فرزندان و خانوادهها از جمله این اقدامات است.
وی با تأکید بر اهمیت سالهای ابتدایی زندگی در شکلگیری شخصیت انسان گفت: اگر درباره تربیت و آینده جامعه سخن میگوییم، باید از سالهای اولیه زندگی به این مسئله توجه کنیم.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی، رابطه کودک و نوجوان با جهان مدرن و فناوریهای نوین را از موضوعات اساسی نظام تربیتی دانست و تصریح کرد: نمیتوان چشم خود را بر واقعیت زندگی نسل جدید بست. کودکان و نوجوانان امروز در فضای مجازی، شبکههای اجتماعی و جهان دیجیتال زندگی میکنند و این فضا بخش مهمی از زندگی آنها را شکل میدهد.
وی افزود: از یک سو نمیتوان نسل جدید را مجبور کرد دقیقاً مطابق الگوهای نسلهای گذشته زندگی کند و از سوی دیگر نیز نمیتوان بدون بررسی و شناخت، تسلیم اقتضائات جهان جدید شد. راه درست، شناخت این جهان و تربیت نسلی است که بتواند آگاهانه در آن زندگی و انتخاب کند.
هوش مصنوعی؛ نه نفی و نه تسلیمرنجبر در ادامه به موضوع هوش مصنوعی اشاره کرد و گفت: درباره فناوریهایی مانند هوش مصنوعی نباید صرفاً با دوگانه خوب یا بد مواجه شویم. هوش مصنوعی میتواند یک دستیار هوشمند و بسیار مفید باشد، اما باید به نسل جدید آموخت که هر فناوری در کنار فرصتها، ممکن است هزینههای انسانی، فرهنگی، اخلاقی و هویتی نیز به همراه داشته باشد.
وی تأکید کرد: مسئله این نیست که فرزند ما با فناوری مواجه نشود؛ مسئله این است که یاد بگیرد چگونه با فناوری مواجه شود، چگونه انتخاب کند و چگونه از امکانات جهان جدید در مسیر رشد و تعالی استفاده کند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی همچنین با اشاره به نقش شبکههای اجتماعی در تحولات اجتماعی و شناختی اظهار کرد: سؤال اصلی این نیست که شبکه اجتماعی خوب است یا بد؛ سؤال اصلی این است که چگونه میتوان در فضای شبکههای اجتماعی حضور داشت، اما هویت، اخلاق و قدرت تحلیل را از دست نداد.
وی افزود: تربیت باید به انسان بیاموزد که در برابر فناوری نه تسلیم شود و نه از آن فرار کند؛ بلکه آن را بشناسد، از امکاناتش استفاده کند و در عین حال برده و اسیر آن نشود. این همان چیزی است که میتوان از آن به «حکمت» تعبیر کرد.
امیدآفرینی بدون نادیده گرفتن مشکلات واقعیرنجبر یکی از موضوعات مهم در آموزش وصیتنامه امام(ره) را مسئله آینده و امید دانست و گفت: جوانی که نتواند آیندهای برای خود تصور کند، ممکن است منفعل شود، مهاجرت کند و کشور سرمایه انسانی خود را از دست بدهد.
وی با تأکید بر ضرورت پرهیز از ارائه تصویر غیرواقعی از جامعه افزود: نمیتوان مشکلات واقعی جوانان را انکار کرد. اینکه به جوان بگوییم «همه چیز عالی است» و مشکلات را نبینیم، اعتماد ایجاد نمیکند. اگر جوان در میدان واقعی جامعه با مشکلات و تناقضهایی مواجه شود که در دانشگاه درباره آنها سخنی گفته نشده است، طبیعی است که امید و اعتماد او آسیب ببیند.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی، اشتغال، مسکن، آینده شغلی و آینده اجتماعی را از جمله دغدغههای واقعی جوانان برشمرد و بر ضرورت گفتوگوی صادقانه و عقلانی درباره این مسائل تأکید کرد.
15:01 - 24 شهریور 1405