۹۹ سکه در دست عراق، یک سکه در گرو واشنگتن
در حکایتی آمده است که حاکمی برای آزمودن خادم خویش، کیسه‌ای به او داد که بر آن نوشته بود ۱۰۰ سکه، در حالی که در آن تنها ۹۹ سکه بود. خادم با بی‌اعتنایی به ۹۹ سکه، روزگارش را در حسرت سکه صدم گذراند. داشته‌هایش را از یاد برد و اسیر چیزی شد که برای به‌دست آوردنش، شاید ناچار شود همه دارایی خود را بدهد.عراق از نفت و منابع طبیعی، پارلمان و قانون اساسی، نیروی انسانی، ظرفیت‌های امنیتی، موقعیت راهبردی و جایگاه مذهبی و فرهنگی نجف اشرف و کربلا معلا برخوردار است. این‌ها سرمایه‌های ملی‌اند. اما در بزنگاه‌های مهم، گویی رضایت واشنگتن به معیاری برای بهره‌برداری از این ظرفیت‌ها تبدیل می‌شود.در پی تحریم‌های آمریکا علیه شرکت‌های هواپیمایی ایرانی، عراق پروازهای ایران را در چند فرودگاه خود متوقف کرد. بغداد تلاش کرد از واشنگتن معافیت بگیرد. رویترز گزارش داد آمریکا معافیتی محدود صادر کرد. اما با شروطی توهین‌آمیز: پروازها فقط از فرودگاه نجف و به همان فرودگاه، مسافران ایرانی فقط با هدف زیارت، ممنوعیت حمل پول نقد عمده، و ارائه اطلاعات مسافران و شماره گذرنامه و هزینه‌کرد سوخت به وزارت خزانه‌داری آمریکا. این مجوز قابل لغو یا تغییر از سوی آمریکا اعلام شد.نفت حدود ۹۰ درصد بودجه دولت عراق را تشکیل می‌دهد و درآمدهای نفتی این کشور همچنان در حساب بانک مرکزی عراق نزد بانک فدرال رزرو نیویورک نگهداری می‌شود. این سازوکار از سال ۲۰۰۳ شکل گرفته و همچنان ادامه دارد. رویترز گزارش داده در سال ۲۰۲۰، وقتی بغداد خواستار خروج نیروهای آمریکایی بود، واشنگتن تهدید کرد دسترسی عراق به منابع نفتی خود را محدود می‌کند.
محدودیت‌های آمریکا بر عرضه دلار نیز به شکل‌گیری بازار موازی دلار در عراق و فاصله میان نرخ رسمی و بازار غیررسمی منجر شده است.در ژانویه ۲۰۲۶، پس از آنکه چارچوب هماهنگی شیعیان عراق نوری المالکی را برای نخست‌وزیری معرفی کرد، ترامپ علناً هشدار داد که اگر المالکی دوباره نخست‌وزیر شود، آمریکا حمایت خود از عراق را متوقف خواهد کرد. اینجا موضوع مستقیماً به ساختار سیاسی کشور و یک تصمیم کلان حاکمیتی مربوط می‌شود.استقلال به معنای قطع رابطه با جهان نیست. هیچ کشوری حتی آمریکا، چین و روسیه به‌طور کامل مستقل نیست. همه کشورها در شبکه‌ای از وابستگی‌های متقابل قرار دارند. مسئله مرز میان وابستگی متقابل عادی و وابستگی تحمیلی اهرم‌ساز است.کشوری که بتواند بگوید این تصمیم را خودمان می‌گیریم و هزینه‌اش را نیز خودمان می‌پردازیم، از استقلال تصمیم‌گیری برخوردار است. اما کشوری که پیش از هر تصمیم مهم باید محاسبه کند واشنگتن یا هر پایتخت دیگری چه خواهد گفت؟، حتی اگر نهادهای رسمی و انتخابات و پارلمان خود را داشته باشد، در استقلال راهبردی با محدودیت مواجه است. چرا قاعده ۹۹ برای عراق تحمیلی است، نه اختیاری؟ سکه (رضایت واشنگتن) گم نشده، بلکه به‌عنوان شرط بیرونی تحمیل شده است. عراق می‌داند که ۹۹ سکه دارد، اما ساختار قدرت به‌گونه‌ای است که آن یک سکه بیرونی، دسترسی به ۹۹ سکه را کنترل می‌کند. به بیان دیگر: خادم داستان، خودش اسیر قاعده ۹۹ شد. عراق، در قاعده ۹۹ نگه داشته شده است، هم توسط فشار بیرونی و هم توسط ضعف درونی. قاعده ۹۹ درمانش ساده نیست. یک راهبرد چندلایه لازم است:
1. خروج تدریجی درآمدهای نفتی از سازوکار بانکی تحت نفوذ آمریکا2. ایجاد صندوق ثروت ملی مستقل با نظارت شفاف داخلی3. توسعه بخش‌های غیرنفتی: کشاورزی، صنعت، گردشگری مذهبی4. ایجاد نظام بانکی جایگزین و کاهش وابستگی به دلار5. مدیریت روابط با همه قدرت‌ها بر اساس منافع ملی، نه وابستگی به یکی6. ایجاد پیمان‌های اقتصادی و امنیتی منطقه‌ای بدون حضور قدرت‌های فرامنطقه‌ای7. استفاده از ظرفیت سازمان همکاری اسلامی و اتحادیه عرب8. تصمیم‌گیری مستقل و پذیرش هزینه‌های آن9. شفافیت در تصمیم‌های کلان
این هشدار فقط برای عراق نیست. کشورهای اسلامی منطقه نیز از منابع طبیعی، جمعیت جوان، بازارهای گسترده، موقعیت جغرافیایی و میراث تمدنی برخوردارند. نعمت‌هایی که با تدبیر، همکاری منطقه‌ای، استقلال مالی، توسعه علمی و اراده سیاسی می‌توانند به قدرتی پایدار تبدیل شوند.قاعده ۹۹ پیش از آنکه هشدار درباره وابستگی به بیگانه باشد، هشدار درباره غفلت از نعمت‌های الهی و ناتوانی در مدیریت آن‌ها است. کشوری که داشته‌های خود را نمی‌بیند و قدر آن‌ها را نمی‌داند، ممکن است برای به دست آوردن رضایت دیگران، اختیار همان داشته‌ها را نیز در معرض خطر قرار دهد. عراق امروز ۹۹ سکه دارد. اما یک سکه بیرونی "رضایت واشنگتن" بر همه ۹۹ سکه سایه انداخته است. این سایه، هم محصول فشار بیرونی است و هم محصول ضعف درونی. قاعده ۹۹ می‌گوید: تا وقتی آن یک سکه تعیین‌کننده باشد، ۹۹ سکه دیگر تنها روی کاغذ وجود دارند. استقلال واقعی، وقتی است که یک کشور بتواند ۹۹ سکه خود را ببیند، بشمارد، مدیریت کند و بر اساس آن‌ها تصمیم بگیرد نه بر اساس آن یک سکه‌ای که در دست دیگری است. مسئله این نیست که سکه صدم را چه کسی در اختیار دارد. مسئله این است که چرا یک سکه باید سرنوشت ۹۹ سکه دیگر را تعیین کند.
00:50 - 12 مهر 1405
