درود بر شما که به معرفی فرهنگ های محلی همت می گذارید.
آواز منحصر به فرد بوشهری برای بدرقه زائران
در گذشته، در بوشهر علاوه بر عزاداری امام حسین، هنگام «اوشار جهاز» (به آب انداختن شناور که خودشان جهاز میگویند) و کار در مزرعه یا ساختمان، برای رفع خستگی همراه با دیگر آوازها چاووشی نیز خوانده میشده است.
خبرنگار فارس، شهرستان دشتی- آزاده حیدرینسب: در استان بوشهر به ویژه شهرستان دشتی از قدیمالایام هنگام حرکت زائران برای آغاز سفر زیارتی به شهر مشهد، شهرهای زیارتی عراق و سوریه و یا سفر حج بر سر و روی بدرقهکنندگان و زائران گلاب میپاشند، اسفند دود میکنند و اشخاصی که خوشصدا و غالبا مداح هستند با صدای رسا چاووشی(چُوش) میخوانند و فضایی روحانی و معنوی ایجاد شده به طوری که همهی حاضران دلهایشان روانه حرم مطهر ائمه معصومین علیهم السلام شده و ناخودآگاه اشک از گوشهی چشمانشان جاری میشود.توصیف و معرفی امامان معصوم علیهم السلام و ویژگیهای آنان از جمله مضامین چاووشیها است. چاووش و ویژگیهای آنان از جمله مضامین چاووشیها است. چاووشخوانان ضمن مدح و منقبت بزرگان دین، مقام شامخ و بلند آنان را نزد خدا مطرح میکنند و راه وصول به قرب الهی را حبّ و دوستی این خاندان معرفی میکنند.علاوه بر زمان بدرقه زائران، در طول مسیر سفر زائران، برای رفع خستگی و کسالت سفر و یا هنگامی که شهر زیارتی و نمای حرم ائمه از دور پدیدار میشود( مثل تپه سلام نزدیک شهر مشهد) نیز، چُوش میخوانند و چُوشخوان از زیارتاولیها هدیهای به نام «گنبدنما» دریافت میکند.
جایگاه چاوشی در عزاداری سیدالشهدا (ع)
در بوشهر در مراسم اربعین حسینی، پس از خواندن نوحه «واحد»، چاووشی اجرا میشود. نوحهخوانان بوشهری هر شب در شروع آیین عزاداری زنانه در ماه محرم، برای مطلع کردن زنان محل به چاووشی میپردازند. در گذشته، در بوشهر علاوه بر عزاداری امام حسین، هنگام «اوشار جهاز» (به آب انداختن شناور که خودشان جهاز میگویند) و کار در مزرعه یا ساختمان، برای رفع خستگی همراه با دیگر آوازها چاووشی نیز خوانده میشده است.«چاووش» واژهای ترکی است، به معنای جارچی، پیک، پیشرو کاروان، کسی که دعوت رفتن به زیارت عتبات عالیات و خانه خدا کند. در زبان محلی منطقه دشتی به آن چوش نیز میگویند، آواز مذهبی شیعی است که در هنگام بدرقه یا پیشواز زائران اماکن زیارتی خوانده میشود. رسم چاووشیخوانی برای زائران کربلا یا مشهد از دورهٔ صفویان و قاجاریان مرسوم بوده و در سدهٔ اخیر مورد توجه فراوان قرار گرفته است.رسم چاوشیخوانی، علاوه بر استان بوشهر در استانهای دیگر نظیر خوزستان، هرمزگان، جنوب استان فارس و استانهای شمالی ایران مانند مازندران نیز معمول است.اشعار چاوشی(چاووشی) بیشتر ساختهٔ ذوق و تخیل علاقهمندان است و سرایندگان آنها اغلب نامعلوم هستند؛ به همین سبب است که بعضی از اشعار آن فاقد قافیهٔ مرتب است.چاووشی معمولاً در دستگاه «چهارگاه» از موسیقی ردیف ایرانی است و بدون همراهی ساز، اجرا شده و معمولاً توسط چند نفر خوانده میشود. دو یا چند خواننده اشعار چاووشی را با آوازی مشخص بین یکدیگر مبادله و به همدیگر جواب میدهند.
چاوشخوانی بیان آرزوها و عواطف معنوی است
حتی ممکن است زنان نیز در این همخوانی با مردان همراه شوند. در امتداد هر چاووشی (دوبیت)، خواننده در فرود آواز خود، با خواندن بیتی مانند: که خدا فرموده بر همه آیات به غریب خاک خراسان رضا، صلوات یا: که خدا فرموده بر همه آیات به قد موزون علی نور محمد، صلوات پایان کار خود را اعلام میکند. حاضران نیز در پاسخ اشعار او، صلواتی بر محمد و خاندانش میفرستند. اشعار چاووشخوانی در بوشهر، دوبیتیهایی است که اغلب در قالب بحر رمل مثمن محذوف سروده شده است.
چاوشخوانی از حیث ادبی، از نمونههای ادبیات عامیانه و از نوع غنایی آن به شمار میرود که محتوای آن، احساسات، عواطف، عشق و دلدادگی، بیان آرزوها، برآورده شدن حاجتها، غم و اندوه سفر و مشکلات راه و مصائبی است که بر خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم گذشته است.از نظر موسیقایی، مقام چاووشی از جمله مقامهای سازی و آوازی است که به واسطهی موسیقی تعزیه، جایگاه خود را در موسیقی محلی برخی نواحی از جمله استان بوشهر تثبیت کرده است. از آنجا که اشعار چاووشخوانان عامیانه است، گفته میشود به همین سبب است که استحکام و ظرافت چندانی ندارد و گاه از نظر وزن و قافیه و انشا نیز دارای مشکلاتی است. این اشعار معمولاً سراینده مشخصی ندارند و دخل و تصرفهای بسیاری در آنها راه یافته است.
5 MB
چاوشیخوانی در دشتی اصالت بیشتری دارد
سید روحالله صفوی(آکا) خواننده و پژوهشگر موسیقی در گفتوگو با خبرنگار فارس در شهرستان دشتی در اشاره به تاریخچه چاووشیخوانی میگوید: چاووش هم مثل شروه از دوره قبل از اسلام به ما رسیده است. در گذشته این آواز در دربار هخامنشیان و بعد ساسانیان بسیار مورد استفاده قرار میگرفته است. چاووشخوان پیشقراول سپاه یا کاروانی بوده که خبرها را با آواز رسا و بلند چاووش به دیگر افراد میرسانده است. در روزهای سلام و معرفی امرای کشورهای مختلفی که به دربار ایرانیان قبل از اسلام میآوردند توسط چاووشخوان معرفی میشدند.چاووش مطابق با دستگاههای آواز ایرانی در چهارگاه خوانده میشود. دستگاه چهارگاه همیشه پیام آن حامل یک خبر بوده و این فلسفه خبر دادن در چاووشخوانی تا کنون حفظ شده است. بعد از ورود تازیان به ایران و رسمیت پیدا کردن مذهب شیعه کاربرد آن تغییر کرد اما همچنان فلسفه اصلی این آواز حفظ شد.این آواز از دوران صفویه در بدرقه و استقبال زائران خانه خدا و عتبات عالیات و گاهی در مراسم عزاداری امام حسین (ع) و شهدای کربلا خوانده میشد و تا به حال هم ادامه دارد.صفوی که اصالتا بوشهری است، کتابی با عنوان آوازهای موسیقی استان بوشهر در دست تحریر دارد که در آن به معرفی چاووشی نیز پرداخته و به زودی منتشر میشود. وی در کتابش آورده است که خوانش چاووش در دشتی با کیفیت و اصالت بیشتری نسبت به شهرستانهای دیگر استان خوانده میشود و همین موضوع مبین تنوع و خوانش چاووش در این منطقه است.
چاووش یک آواز فراگیر و مشهور در منطقه بوده که هر واعظ و روضهخوان و خواننده محلی آن را میخواندند. در این باره میتوانم از مرحوم جهانبخش کردیزاده و مشایخ آل عاشور و سادات حسینی و لطیفی روستاهای چارک و میانخره(توابع شهرستان دشتی) را نام ببرم.در اکثر مناطق ایران این آواز در بدرقه و استقبال زائران خوانده میشود که هر کس به فراخور منطقه خود این آواز را اجرا میکند.
16:09 - 24 تیر 1403
7 Replies
@user170910172643454802724 تیر 1403Replying toبا عرض سلام و خدا قوت ،مطالب بسیار مفید و ارزنده بود ، موفق باشید.